ოიკოფობია როგორც თანამედროვე ქართული ლიბერალიზმის არსებითი ნიშანი

neo_liberalism

„ოიკოფობია“ ქსენოფობიის საწინააღმდეგო ცნებაა და ეროვნული მემკვიდრეობისაგან, შინაურობისაგან განდგომას ნიშნავს. ფილოსოფიურ წრეებში ეს სიტყვა ბრიტანელმა ფილოსოფოსმა როჯერ ვერნონ სკრუტონმა დაამკვიდრა, ჩვენს სინამდვილეში კი ეს ტერმინი პაატა ჩხეიძემ შემოიტანა (იხ. ჟურნ „ჩვენი მწერლობა“ 2013, # 5)

ეროვნულ ნიჰილიზმს ჩვენში ჯერ კიდევ ივანე ჯაბადარი ქადაგებდა მეცხრამეტე საუკუნეში; განსაკუთრებული წვლილი ამ საქმეში ქართველმა სოციალ-დემოკრატებმა შეიტანეს. აღნიშნული თვალსაზრისით საქრესტომათიო ნიმუშია ნ. მიწიშვილის „ფიქრები საქართველოზე“. ეროვნული ნიჰილიზმის განსაკუთრებული გაფურჩქვნა კი XX საუკუნის 90-იანი წლებიდან იწყება და დღემდე გრძელდება. როგორც პ. ჩხეიძე აღნიშნავს, ოიკოფობია „პატრიოტული გრძნობების აღორძინებას… აადევნეს საქართველოს ახდილმა თუ ფარულმა მტრებმა, რამაც სწრაფად გაიდგა ფესვი ჩვენს სნობებში და თავისი როლი შეასრულა დიდ ეროვნულ ტრაგიკომედიაში“.

XX საუკუნის მიწურულს ეროვნული ნიჰილიზმის გაღვივებას რამოდენიმე ფაქტორმა შეუწყო ხელი. ერთი მხრივ, ეს იყო შედეგი მტრების მიზანმიმართული პოლიტიკისა, ხოლო მეორე მხრივ კი, _ რეზულტატი იმ უკიდურესი სულიერი და მატერიალური კრიზისისა, რაც 90-იან წლებში სუფევდა. ოიკოფობიის გავრცელება დიდწილად განაპირობა ძმათმკვლელმა ომმა, ეკონომიკურმა სიდუხჭირემ, კრიმინალმა და ზოგადად იმ ფაქტმა, რომ ქართველებმა სახელმწიფო ვერ შევქმენით. ასეთ ვითარებაში მრავალს დაეუფლა ნიჰილისტური განწყობა. ზოგიერთს კი ამ მდგომარეობამდე მისვლაში უცხოური გრანტებიც წაეხმარა. ისტორიის გარკვეულ მონაკვეთში ასეთი გრძნობის გაჩენა სრულიად ბუნებრივია, მაგრამ ყოვლად გაუგებარია, როგორ შეიძლება აქციოს ადამიანმა ეროვნული ნიჰილიზმის ქადაგება თავისი ცხოვრების მთავარ შინაარსად.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რამაც ოიკოფობიური განწყობილებების გაღვივებაში წარმმართველი როლი შეასრულა, მახინჯი პატრიოტიზმი გახლავთ. საბჭოთა ეპოქაში ჩამოყალიბდა ფსევდო-პატრიოტის ტიპი, რომელსაც დღესაც ხშირად შეხვდებით. ასეთი „პატრიოტი“ საშუალო ინტელექტუალური მონაცემების მქონეა, შეიძლება სამეცნიერო ინსტიტუტებშიც უმოღვაწია და წიგნებიც აქვს გამოცემული. იგი სამშობლოს ძირითადად სუფრაზე ეალერსება, ნადიმიდან კი ისეთი განწყობით ბრუნდება, როგორც ვალმოხდილი მეომარი _ ბრძოლის ველიდან. „პატრიოტი“ ვნებიანად უცქერს სხვის ცოლებს, ყანწით სვამს პატრიარქის სადღეგრძელოს და მხურვალე პატრიოტიზმს „ლიბერასტებისათვის“ დედის გინებით ამტკიცებს.

ასეთი „პატრიოტების“ კიდევ ერთი ძალზე სიმპტომური, თითქმის პათოლოგიურობამდე მისული თავისებურება ისაა, რომ ქართველ „პატრიოტს“ თავი სამყაროს ცენტრად წარმოუდგენია. მისგან იწყება ეროვნული მოძრაობა და ისიც არასოდეს თაკილობს საკუთარ მიღწევებზე საუბარს. იგი ცხელ ტყვიასაც არ დაიშურებს მისთვის, ვინც მის უდიდეს მამულიშვილურ დამსახურებას ეჭვის თვალით შეხედავს. ერთი სიტყვით, ქართველი „პატრიოტი“ და თავმდაბლობა ერთმანეთს არ იცნობენ.

ასეთი „პატრიოტები“ ხშირად ეტმასნებოდნენ ნამდვილ მამულიშვილებს, რამაც ზოგიერთებში პატრიოტიზმისადმი სკეპტიკური დამოკიდებულების გაჩენა გამოიწვია.

საბჭოთა ეპოქაში პატრიოტიზმის ასეთი გადაგვარება ძირითადად იმან განაპირობა, რომ ერთმანეთისაგან გაითიშა ეროვნული და რელიგიური გრძნობები. ცხადია, თუ მორალს სარწმუნოებრივი საფუძველი არ გააჩნია, იგი უბრალო ეტიკეტად იქცევა. ქართველი „პატრიოტიც“ უზნეო ცხოვრების წესს მისდევს. ზნეობრივი ქცევის თვალსაზრისით, „პატრიოტსა“ და ლიბერალს შორის არ არის განსხვავება. სხვაობა მხოლოდ იმაშია, რომ პატრიოტი მალავს თავის უზნეო ცხოვრებას, ლიბერალი კი უკომპლექსოა და სახალხოდ აფრიალებს თავის საცვლებს.

ფაქტი კი ერთია: ოიკოფობიურმა განწყობილებამ ყველაზე დიდი გასაქანი თანამედროვე ქართულ ლიბერალიზმში ჰპოვა და, როგორც ადრეც არაერთგზის აღნიშნულა, ეროვნული ნიჰილიზმი ქართული ლიბერალიზმის უმთავრეს იდეოლოგიურ ქვაკუთხედად იქცა.

თანამედროვე ლიბერალებს ზოგიერთი „ლიბერტარიანელებად“ მოიხსენიებს. ეს, ალბათ, არ არის სწორი. ლიბერტარიანიზმი ანარქიზმს ენათესავება და სახელმწიფოს როლისა და ფუნქციის მაქსიმალურ შეზღუდვას მოითხოვს, თანამედროვე ქართველ ლიბერალს კი პირიქით, სახელმწიფო ერთგულ მოკავშირედ მიაჩნია სოდომიის გავრცელების საქმეში. იგი მიესალმება სახელმწიფოს ნებისმიერ ქმედებას, რომელიც ტრადიციული ცნობიერებისა და ეკლესიის წინააღმდეგ იქნება მიმართული. ამიტომაც თანამედროვე ქართული ლიბერალიზმი, ალბათ, უფრო ნეოლიბერალიზმის ერთ-ერთი გადაგონჯებული სახეობაა. მას „ლიბერასტიზმსაც“ უწოდებენ. შეიძლება ეს ტერმინი ყურში უხეშად გვხვდება, მაგრამ იგი კარგად ასახავს ამ იდეოლოგიის შინაგან ფიზიონომიას.

ბატონი პაატა თავის ესეში „არქიოიკოფობად“ ედუარდ შევარდნაძეს მოიხსენიებს, მაგრამ ამ წოდებას მარტო ბატონ ედუარდს ვერ დავუსაკუთრებთ. აღნიშნული ტიტულის გაყოფა შევარდნაძეს მერაბ მამარდაშვილთან მოუწევს. ეს განცხადება უდავოდ მრავალი ახალგაზრდა თუ მხცოვანი „მამარდისტის“ აღშფოთებას გამოიწვევს, მაგრამ სათქმელი მაინც უნდა ითქვას, რადგან ჭეშმარიტება მამარდაშვილზე მაღლა დგას. აქვე აღვნიშნავთ, რომ ჩვენი მიზანი არ არის მამარდაშვილის მიღწევათა შეფასება ან დისკრედიტირება თეორიულ ფილოსოფიასა თუ ეპისტემოლოგიაში, არამედ მისი როლის განსაზღვრა ეროვნული ნიჰილიზმის გავრცელების პროცესში მოინტელექტუალო ადამიანებს შორის.

დოსტოევსკი წერდა გოგოლის შესახებ: ჩვენ, ყველანი გოგოლის „შინელიდან“ გამოვედითო. მსგავსადვე ჩვენი ნეოლიბერალებიც ყველანი მამარდაშვილის შინელიდან არიან გამოსულნი. იშვიათია მოინტელექტუალო ლიბერალი, რომელსაც სახოტბო სტატია ან გამოკვლევა არ ჰქონდეს მიძღვნილი მამარდაშვილისათვის, როგორც სულიერი მოძღვრისათვის. ეს ადამიანები ხშირად დასცინიან მორწმუნეებს, რომ ისინი კრიტიკულად არ უდგებიან ეკლესიის სწავლებას და ბრმად ენდობიან მას. მაგრამ არ იფიქროთ, თითქოს, ნეოლიბერალები ურწმუნონი იყვნენ! მათთან რელიგიური ავტორიტეტის ადგილს მამარდაშვილი იკავებს. მამარდაშვილის კრიტიკა არ შეიძლება! მისით მხოლოდ აღფრთოვანებაა ნებადართული.

მამარდაშვილი ფილოსოფოსად საქართველოში არ ჩამოყალიბებულა. სამწუხაროდ იგი ადრევე დაშორდა ეროვნულ კულტურას და სწორედ ამაში იყო მისი ტრაგედიაც. „შეიძლება ბევრი არ დამეთანხმოს, მაგრამ პირადად მე, რამდენადაც თავს ყოველთვის ქართველად ვგრძნობდი, იმდენადვე ვგრძნობდი თავს არქაულად და უადგილოდ თანამედროვე სამყაროში“[1]  _ ბრძანებდა მამარდაშვილი. ეს სიტყვები ის ქვაკუთხედია, რომელიც შემდეგ საფუძვლად დაედება ქართულ ნეოლიბერალიზმს, რომლის მიხედვითაც, ქართველთა უმთავრესი ამოცანა უნდა იყოს დასავლურ ყაიდაზე გარდაქმნა-გადაკეთება.

მამარდაშვილმავე ისროლა „სოფისტური ავანტიურა“, რომ „ჭეშმარიტება სამშობლოზე მაღლა დგას!“ ითქვა ეს სიტყვები ისეთი პათოსით, „გეგონება ერთ მხარეს თავისუფალი სამშობლო გვედო, მეორე მხარეს _ ბოლო ინსტანციის ჭეშმარიტება და რატომღაც ერთ-ერთი მათგანი უნდა აგვერჩია და იყო საშიშროება, რომ დაუფიქრებლად სამშობლოს ამოვირჩევდით“ (დ. წერედიანი). მოინტელექტუალო სნობებმა კი ერთხმად აიტაცეს ეს სიტყვები და საკუთარ დროშაზე წააწერეს ისე, რომ არც ჭეშმარიტება იცოდნენ სად იყო და არც სამშობლოზე ჰქონდათ წარმოდგენა.

ცამდე მართალია უნიჭიერესი ფილოსოფოსი ზურაბ ხასაია, როცა წერს, რომ მამარდაშვილს, ერთი მხრივ, აღაშფოთებდა ტერმინი „თურქი მესხი“ (`ქართველს შეუძლია არ დაინახოს მესხის ტანჯვა და დაარქვას მას „თურქი მესხი“), მაგრამ მეორე მხრივ, უსაზარლესი ტერმინი `სამხრეთ ოსეთი~ მას სრულიადაც არ ანაღვლებდა.

მამარდაშვილი მიიჩნევდა, რომ მართლმადიდებლურმა ქრისტიანობამ ჩვენში აზროვნების განვითარებას ძლიერ შეუშალა ხელი, რომ ,,რუსულმა აზროვნებამაც და მართლმადიდებელმა ქრისტიანობამაც ჩვენ უფსკრულში გადაგვჩეხა“[2].   ეს სიტყვები რომ მტკნარი სიცრუეა, ჩვენმა ახალმა ლიბერალებმაც შესანიშნავად იციან, მაგრამ ურჩევნიათ თავი არ აიტკიონ და სრულად დაეთანხმონ მამარდაშვილს. არადა, თუ რამე შექმნილა ჩვენს კულტურაში ეროვნული და საკაცობრიო მნიშვნელობის, ეს ან „საძაგელი კომუნისტების“ დროს მომხდარა, ანდა იმ ეპოქაში, როდესაც მართლმადიდებლობა უმჭიდროესად იყო დაკავშირებული ეროვნულ ცნობიერებასთან.

დღეს სეკულარულ სახელმწიფოში ვცხოვრობთ. მართლმადიდებლური ეკლესია ვეღარ ახერხებს ჩაახშოს თავისი მარწუხებით ნეოლიბერალთა „თავისუფალი აზროვნება“, რომელიც უკვე თუხთუხებს და გადმოდის. მამარდაშვილის ლოგიკით, სწორედ ახლა უნდა გვქონოდა დიდი მიღწევები აზროვნებასა და ხელოვნებაში. რა შედეგები მივიღეთ? მწერლობაში _ ზაზა ბურჭულაძე, ფილოსოფიაში _ გიგა ზედანია, თეოლოგიაში _ ნოდარ ლადარია. არ გვგონია, ეს მაინცდამაინც დიდი მიღწევა იყოს. ქართულ კულტურაში მკვდარი უნაყოფობის ხანამ დაისადგურა.

სწორედ ხაზგასმული მართლმადიდებლური მრწამსის გამო აღიზიანებდა მამარდაშვილს დოსტოევსკი. მის ღირსებად მხოლოდ წერის მანერას მიიჩნევდა, სხვა მხრივ კი თვლიდა, რომ „მსჯელობის დონეზე ის უბრალოდ სულელია“.[3]

ერთი სიტყვით, ნებსით თუ უნებლიედ მამარდაშვილი ქართველი მოინტელექტუალო ნიჰილისტების კერპად იქცა. სწორედ მამარდაშვილის დროიდან იკრებს ძალას ეროვნულ ნიჰილიზმზე დამყნობილი ლიბერალიზმი, რომლის ძირითადი იდეები შემდეგია:

ქართველები, შუასაუკუნეობრივი, საძაგელი მენტალიტეტის მქონე ხალხი ვართ, ამიტომაც ჩვენი მთავარი მიზანი უნდა იყოს გარდავიქმნათ დასავლურ ყაიდაზე. როცა ეროვნულ კულტურაზე ჩამოვარდება საუბარი, ლიბერალს იმწამსვე ირონიული ღიმილი გადაურბენს სახეზე.

ჩვენი ქვეყნის განვითარებას აფერხებს მართლმადიდებლური ეკლესია, ამიტომაც იგი უნდა გარდაიქმნას პროტესტანტულ თარგზე (ყოველმხრივ მისასალმებელია თუ იგი გაწყვეტს ევქარისტულ კავშირს რუსეთის ეკლესიასთან).

ლიბერალები მიესალმებიან განათლების სისტემის რეფორმას, რომლის მიხედვითაც საგანმანათლებლო დაწესებულებათა ამოცანაა მხოლოდ ინფორმაციის, ცოდნის მიწოდება და არამც და არამც სულიერი, ზნეობრივი აღზრდა და ისეთი `შუასაუკუნეობრივი იდეების~ პროპაგანდა, როგორიცაა პატრიოტიზმი და რელიგიური ცხოვრება.

ნეოლიბერალები მხარს უჭერენ სრულ სქესობრივ აღვირახსნილობას (ქორწინებამდელი სქესობრივი ურთიერთობები, მამათმავლობა, დედათმავლობა) და სოდომიას მიიჩნევენ სქესობრივი ცხოვრების ბუნებრივ ფორმად.

დაბოლოს, ნეოლიბერალები მხურვალედ მიესალმებიან ჩამოთვლილი იდეოლოგიური კონცეპტების ასახვასა და პროპაგანდას მასმედიის, ლიტერატურისა და ხელოვნების საშუალებით.

ერთი სიტყვით, ნეოლიბერალების მიხედვით, ქართველთა წარუმატებლობის სათავე მათ ქართველობაში მდგომარეობს. ქართველები უბედურები იმიტომ არიან, რომ ქართველები არიან! ქართული ტრადიციები, ქართული სუფრა, საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესია გვეღობება დემოკრატიისა და მატერიალური კეთილდღეობისაკენ მიმავალ გზაზე. ნეოლიბერალების მიერ მდგომარეობა ისეა წარმოდგენილი, რომ თითქოს ჩვენი ყოფის ყველა ნაკლი, ყველა სიმახინჯე, ყოველი უარყოფითი თვისება თვით ჩვენი ეროვნული ბუნებიდან მომდინარეობს. სწორედ ეს უარყოფითი თვისებები წარმოადგენენ კიდეც ქართველობის არსს, მის ნამდვილ სახეს. ამიტომაც ქართველი არსობრივად უნდა გარდაიქმნას, უნდა გადაკეთდეს.

თუ ვინმე ალმაცერად შეხედავს ნეოლიბერალთა მოღვაწეობას, მაშინვე შეტევაზე გადავლენ: ილია ჭავჭავაძეც ხომ ლიბერალი იყოო?!

ლია ჭავჭავაძემ უმკაცრესად ამხილა ქართველთა მანკიერებანი, მაგრამ ამ მხილებას ეროვნული ფენომენის უდიდესი სიყვარული ედო საფუძვლად. ნეოლიბერალებიც ბევრს წერენ ქართველთა უკეთურებებზე, მაგრამ მათი საქციელი ეროვნული ფენომენისადმი სიძულვილით არის მოტივირებული; ილია ჭავჭავაძე ებრძოდა იმ არაარსებითსა და არაბუნებრივ თვისებებს, რომლებმაც სხვადასხვა მიზეზთა გამო ფესვი გაიდგა ქართველთა სულში; ნეოლიბერალები კი ებრძვიან იმ არსებითსა და ძირეულ ნიშნებს, რომლის გარეშეც ქართველი კაცი აღარ იქნება ქართველი; ილია ჭავჭავაძის მიზანი იყო ქართველებს შეენარჩუნებინათ ისტორიული წარსული, დაბრუნებოდნენ ისტორიულ ძირებს, ამიტომაც ხალხს იდეალად უსახავდა ისტორიულ გმირებსა და სამშობლოსათვის თავდადებულ მამულიშვილებს; ნეოლიბერალებს კი სურთ ქართველების გადაყვანა აზროვნების სხვაგვარ წესზე, თვისებრივად განსხვავებულსა და არაეროვნულ ნიადაგზე, ამიტომ ისტორიულ გმირებს ქონდრისკაცებად წარმოაჩენენ და ხალხს ეტალონად მამათმავლებსა და უზნეო ადამიანებს უსახავენ; ილია ჭავჭავაძე მედგრად იცავდა ეროვნულ კულტურას აბუჩად აგდებისა და დამცირებისაგან, ნეოლიბერალები კი თავად ესხმიან თავს და ცილს სწამებენ ყოველივე ქართულს. ილია ჭავჭავაძემ დააარსა სათავადაზნაურო ბანკი, რათა ქართულ მიწებს უცხოელები არ დაპატრონებოდნენ; ნეოლიბერალები კი უდიდესი სიამოვნებით ასხვისებენ ქართულ მიწებს ნებისმიერზე, ვისაც ფულის გადახდა არ დაენანება.

აი, რა განსხვავებაა ნეოლიბერალებსა და ილია ჭავჭავაძეს შორის.

დოსტოევსკის პერიფრაზით რომ ვთქვათ, ქართველი ლიბერალების მთავარი პრობლემა ის კი არ არის, რომ ლიბერალები არიან, არამედ ის, რომ ისინი ქართველი ლიბერალები არ არიან. ჩვენს სინამდვილეში უკვე დიდი ხანია, რაც შეიქმნა უნიკალური ფენომენი უეროვნებო კოსმოპოლიტისა, რომელიც მუდამ ოპოზიციაში უდგას საკუთარ ხალხს.

თანამედროვე ლიბერალების სანუკვარი ოცნება ე. წ. „ღია საზოგადოების“ შექმნაა. ამგვარი საზოგადოება ღიაა ყოველგვარი სიბილწისა და ამორალიზმის, მაგრამ ჩაკეტილია და დახშულია კონსერვატიული, ტრადიციული ცნობიერების მიმართ. პრესა და ტელევიზია გამუდმებით იმ ადამიანებს უთმობს ასპარეზს, რომელნიც ნაკურთხნი არიან `ექსპერტებად~ და რეალურად საზოგადოების 0,01%-ის ინტერესებს გამოხატავენ. სამაგიეროდ სატელევიზიო სივრცე მიუწვდომელია მისთვის, ვინც ტრადიციული ცნობიერების მქონეა, შეუძლია რიგიანი მსჯელობა და ვისი მოსმენაც საზოგადოების უდიდეს ნაწილს სურს.

ფაქტი კი ისაა, რომ ლიბერალიზმი და ყბადაღებული „დასავლური ღირებულებები“, რომელიც სანატრელად გვქონდა კომუნისტური მმართველობის ჟამს, დღეს ბევრს უკვე ავადმყოფობად ექცა. იშვიათად თუ ბედავს ვინმე აზრიან და ობიექტურ მსჯელობას დასავლეთზე. დასავლური ღირებულებები, რომელთაც, ერთი შეხედვით არ აქვთ უნივერსალურობაზე პრეტენზია, ქართველი ლიბერალების მიერ რელიგიური სიწმიდის სფეროშია აყვანილი.

ერთია, გვხიბლავდეს კლასიკური დასავლური კულტურა და მეორეა, თვალი გავუსწოროთ თანამედროვე დასავლურ კულტურასა და ცხოვრების წესს, რომელიც დიდწილად, პირდაპირ ვიტყვით, ანტიქრისტულია. ქრისტიანულ სარწმუნოებას მოწყვეტილი ჰუმანიზმი და აღვირახსნილი ლიბერალიზმი კი ბოლოს აუცილებლად მიგვიყვანს ისეთი სახის მონობამდე, როგორიც ჯერ კიდევ არ ახსოვს კაცობრიობის ისტორიას.

ჩვენი მთავარი პრობლემა ისაა, რომ გვიჭირს თვითმყოფადი აზროვნების დაწყება. ჩვენს მოინტელექტუალო ელიტაში დამკვიდრებული თვალსაზრისით, მოაზროვნედ მაშინ ითვლები, როდესაც ზედმიწევნით, კაჭკაჭივით იმეორებ დასავლეთში გამოთქმულ შეხედულებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი „ფაშისტის“ ან „შავრაზმელის“ წოდებას უნდა დასჯერდე. სწორედ ამიტომ, მრავალს დამოუკიდებელ აზროვნებას სხვათა აზრების გამეორება ურჩევნია. არადა, მანამდე არაფერი გვეშველება, ვიდრე არ დავიწყებთ აზროვნებას არა დასავლეთის, არამედ ეროვნული ინტერესებიდან გამომდინარე.

ჯერ კიდევ შალვა ნუცუბიძე წერდა 1922 წელს: „დასავლეთისადმი ინტელექტუალურ  დამონებას ბოლო უნდა მოეღოს. რა თქმა უნდა ეს შესაძლო გახდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც შიგნიდან დავძლევთ დასავლურ აზროვნებას. უნდა დამტკიცდეს, რომ საამისოდ არა მარტო ისტორიული, არამედ ფაქტიური საბუთიც არსებობს“[4].

ეს რა თქმა უნდა არ გულისხმობს იზოლაციონიზმს. აუცილებლად უნდა გამოვიყენოთ დასავლური გამოცდილება და გავეცნოთ დასავლელ ავტორებს, თუნდაც ისეთებს, როგორიც როჯერ სკრუტონია და ვისაც გამალებით მალავენ ჩვენი ლიბერალები. მაგრამ ჩვენთვის დასავლური ღირებულებები მნიშვნელოვანი უნდა იყოს იმდენად, რამდენადაც შეესაბამება ჩვენს ეროვნულ ღირებულებებს, ჯერ ეროვნული, შემდეგ _ დასავლური. ნეოლიბერალები პირიქით ფიქრობენ, მათთვის ეროვნული ღირებულებები მისაღებია იმდენად, რამდენადაც შეესაბამებიან დასავლურ ღირებულებებს. დასავლური მათთვის პირველადია, ეროვნული _ მეორეული.

გავითვალისწინებთ, რა იმ გარემოებასაც, რომ მათ ხელშია პრესა, ტელევიზია, ინტერნეტ-საიტები, უცხოური დაფინანსება და სხვ., არცთუ  სახარბიელო ვითარება წარმოგვიდგება. როდესაც ეროვნული ღირებულებების შენარჩუნებაზე ვსაუბრობთ, ბევრი რამ, ცხადია, სახელმწიფოს კეთილ ნებაზეა დამოკიდებული. ჩვენს ხელისუფლებას  კი ჯერჯერობით გამუდმებით უწევს თავის მართლება დასავლეთთან და საკუთარი ევროპული ორიენტაციის მტკიცება. მოიცლის თუ არა იგი ეროვნულ ფასეულობათა დასაცავად, არავინ იცის.

ამ ვითარებაში ტრადიციული ცნობიერების მქონე საზოგადოებას მხოლოდ ქმედითი ქრისტიანული კონსერვატიზმი გადაარჩენს. პატრიარქის მოწოდებისამებრ, ყველამ „ჩვენს თავში და ჩვენს გარშემო უნდა დავიცვათ ჩვენი წილი საქართველო“. ჩვენი ისტორია, ტრადიციები და რელიგია მკვიდრ საფუძველს იძლევა ნაციონალური იდეოლოგიის ჩამოყალიბებისათვის.

როდესაც მასმედიისა და ხელოვნების საშუალებით მიდის გამალებული პროპაგანდა ეროვნული ნიჰილიზმისა, რომ ქართველები ჩამორჩენილი, შუასაუკუნეობრივი ცნობიერების ხალხი ვართ, ჩვენი ამოცანა უნდა იყოს, დავაბრუნოთ საზოგადოებაში ეროვნული სრულფასოვნების განცდა, რომელიც დღეს ისე გვჭირდება როგორც არასდროს. ამის გარეშე შეუძლებელია, ერმა სახელმწიფო ააშენოს, რისი დასტურიც ჩვენი უახლესი ისტორიაა.


[1] კრ. მერაბ მამარდაშვილი, თბ., 2007, გვ. 84.

[2] მ. მამარდაშვილი, ცნობიერების ტოპოლოგია, თბ., 2011, გვ. 190.

[3] კრ. მერაბ მამარდაშვილი, თბ., 2007, გვ. 77.

[4] შ. ნუცუბიძე, ალეთოლოგიის საფუძვლები, ტფ., 1922, გვ. 2.

ლევან ბებურიშვილი  

ჟურნ. „ჩვენი მწერლობა“, 2013, #9.

Advertisements
Posted in საზოგადოება | Tagged , , , | Leave a comment

მამა გიორგი ბასილაძე და სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი (თანამედროვე რელიგიური ცნობიერების შესახებ)

images„რაც ყოფილა, იგივე იქნება და რაც მომხდარა, იგივე მოხდება; არაფერია მზის ქვეშ ახალი.“ – ბრძანებს ეკლესიასტე (ეკლ.1,9) მრავალი რამ მეორდება საუკუნეთა განმავლობაში, მეტადრე სულიერ სფეროში. თანამედროვე ადამიანთა უმრავლესობას ისევე არ შეუძლია გაუგოს  წმინდანებს, როგორც ათასი წლის წინ. თანამედროვე რელიგიური ცნობიერება უაღრესად შეზღუდულია.  ადამიანები იცნობენ არა ცოცხალ ღმერთს, არამედ საკუთარ წარმოდგენას ღმერთზე. წმინდანები კი გვაცნობენ ცოცხალ ღმერთს, ღმერთს მის გამოვლინებაში.

იშვიათი  წმიდანი უდევნიათ ისეთი სისასტიკით, როგორც დევნიდნენ წმ. სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს. ეკლესიის იერარქებმა არაერთი სადამსჯელო ქმედება განახორციელეს წმ. მამის მიმართ. ვინც ამ მრავალტანჯული მამის ცხოვრებას გაეცნობა, შეუძლებელია პარალელი არ გაავლოს უახლოეს წარსულთან – თუ როგორ იდევნებოდა მაღალიერარქთაგან თანამედროვეობის ერთ-ერთი უდიდესი წმინდანი მამა გიორგი ბასილაძე.

წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველის ცხოვრებისა და სწავლებების შესახებ უკანასკნელ ხანებში გამოიცა მიტროპოლიტი ილარიონ ალფეევის წიგნი: „წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი და მართლმადიდებლური გარდამოცემა“, რომელშიც ბევრ საგულისხმო სიტყვას ამოიკითხავს დაკვირვებული მკითხველი.13641249206823

მამა გიორგის ერთ-ერთი უმთავრესი სწავლება ისაა, რომ არსებობენ ცოცხალი წმინდანები, რომელნიც თავიანთი სულიერებით ოდნავადაც არ ჩამოუვარდებიან ძველებს. ეს სიტყვები ბევრი სასულიერო პირისთვისაც კი შეუწყნარებელი აღმოჩნდა. სწორედ ასე იყო სვიმეონის ეპოქაშიც, რის გამოც წმ. მამა ბრძანებდა: მე ვსაუბრობ მათზე და მათ ვუწოდებ ერეტიკოსებს, რომლებიც ამბობენ, რომ ჩვენს დროში, ჩვენ შორის არ არის არავინ, ვინც შეძლებდა სახარებისეული მცნებების დამარხვას და წმიდა მამათაებრ ყოფნასამგვარად მოსაუბრენი მხოლოდ კერძო ერესში კი არ არიან ჩავარდნილები, არამედ ყველაში ერთად, თუ შეიძლება ასე ითქვას, რადგანაც ეს ერესი აჭარბებს და ფარავს ყველა სხვა ერესს თავისი სიბილწით და ღვთისმგმობელობით… ამგვარად მოუბარნი ხშავენ ცას, რომელიც გაგვიხსნა თავად ქრისტემ: მოვედით ჩემდა ყოველნი მაშურალნი და ტვირთმძიმენი, და მე განგისუენო თქუენ (მათე. 11, 28). ეს ღვთისმებრძოლნი, ანდა უკეთ ვთქვათ, ანტიქრისტეები, ამბობენ: ეს შეუძლებელია! ეს შეუძლებელია! (წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, 47- სიტყვა).

მამა გიორგი გვასწავლიდა, რომ წმინდანი აცნობიერებს საკუთარ წმინდანობას, განღმრთობა ცნობიერი მოვლენაა. ადამიანი სიცოცხლეში ხდება წმინდანი და არა სიკვდილის შემდგომ. იგივეს აღნიშნავდა წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი (დეტალურად _ იხ. ჩვენი წინა ნაშრომები), იგი ოფიციალურ კანონიზირებამდე მიაგებდა წმინდანის პატივს საკუთარ მოძღვარს, რის გამოც მთელი სინოდი აუმხედრდა და სასტიკად დასაჯეს წმ. მამა. სვიმეონი თავის ჰიმნებში მუდამ საუბრობს იმის შესახებ თუ როგორ მიიღო მადლი, როგორაა გაბრწყინებული სიწმიდით მისი სული. „ჩემი სასქესო ორგანოც კი ქრისტეაო“- აცხადებდა მოძღვარი და უამრავი ადამიანის რისხვას იწვევდა. მსგავსი რამ თანამედროვე მამამ რომ თქვას, ცხადია, მრევლი ჩაქოლავს, მღვდლებმა თუ არ დაასწრეს.

მამა გიორგის დევნიდნენ, როგორც განმაახლებელს, ახალ, არაქრისტიანულ სწავლებათა შემომღებს, მსგავსადვე, წმ. სვიმეონსაც ახალი ღვთისმეტყველი მოწინააღმდეგეებმა უწოდეს, რათა ხაზი გაესვათ მისი ღვთისმეტყველების სახიფათო სიახლეებისათვის[1]. ცოდვილი ადამიანები ყველაფერს სიახლედ მიიჩნევდნენ და მიიჩნევენ, რაც მათ ყურებს პირველად ესმის.

მიტროპოლიტი ილარიონი ასე აჯამებს სვიმეონისა და მისი მოწინააღმდეგეების პოლემიკას:

სვიმეონს ეწინააღმდეგებოდნენ შემდეგი მიზეზების გამო: 1) სვიმეონ სტუდიელის წმინდანად გამოცხადება და სწავლება იმის თაობაზე, რომ უვნებობისა და წმინდანობის მიღწევა შესაძლებელია მიწიერ ცხოვრებაში. 2) მოწოდება მისტიკური ცხოვრებისაკენ და სულიწმიდის მადლის გამოცდილებითად მიღებაზე. 3) სწავლება განღმრთობაზე. 4) სწავლება ქრისტეს, როგორც ნათლის, ხილვაზე[2] თავის მხრივ, სვიმეონის ოპონენტები უპირისპირებდნენ მის სწავლებას შემდეგ თეზისებს: 1) თუმცა ადრინდელ დროში ზოგიერთებს შეეძლოთ მიეღწიათ წმინდანობისა და უვნებობისათვის, შეუძლებელია, რომ ასეთი წმინდანი გამოჩნდეს ჩვენს დღეებში. 2) მართალია, ყველა ქრისტიანი იღებს სულიწმიდის მადლს ნათლობისას და სხვა საიდუმლოთა აღსრულებისას, მაგრამ შეუძლებელია მისი მიღება ცნობიერად და გამოცდილებითად. 3) ადამიანის განღმრთობა შესაძლებელია მხოლოდ იმქვეყნიურ ცხოვრებაში, არამც და არამც ამქვეყნიურში. 4) ღვთის ხილვა შესაძლებელია მხოლოდ იმქვეყნიურ ცხოვრებაში.[3]

როგორც ვხედავთ, საკითხთა ზუსტად ის წრეა, რომელიც ახლაც დავის საგანია მამა გიორგის სწავლებათა მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის. როგორც მიტროპოლიტი ილარიონი აღნიშნავს, წმინდა სვიმეონს იმიტომაც დევნიდნენ სასტიკად, რომ ი ს    ი ყ ო    გ ა დ ა ჭ რ ი თ    წ ი ნ ა ა ღ მ დ ე გ ი   წ მ ი ნ დ ა ნ ე ბ ი ს    ა რ ქ ი ვ ი ზ ა ც ი ი ს“   (ა ნ ტ ი კ ვ ა რ ი ზ ა ც ი ი ს)   ტ ე ნ დ ე ნ ც ი ი ს ა,  რ ა ც    დ ა მ ა ხ ა ს ი ა თ ე ბ ე ლ ი    ი ყ ო    ბ ი ზ ა ნ ტ ი ი ს    ო ფ ი ც ი ა ლ უ რ ი   ს ა ე კ ლ ე ს ი ო    წ რ ე ე ბ ი ს ა თ ვ ი ს    X-XI ს ა უ კ უ ნ ე ე ბ შ ი   (ა ნ უ   მ ე ტ ა ფ რ ა ს უ ლ ი    კ ო რ პ უ ს ი ს    გ ა ს რ უ ლ ე ბ ი ს    შ ე მ დ ე გ). იმ შეხედულებას, რომ წმინდანობა შესაძლებელი იყო ძველად და შეუძლებელი გახდა ახლა, სვიმეონი თვლიდა ერესად და ღვთისმგმობელობად. [4]

თუ წმინდანების „ანტიკვარიზაციაზე“ დავიწყებთ საუბარს, ჩვენი დრო ამ მხრივ, ალბათ, გამორჩეულია. ის რასაც ათასი წლის წინ წმინდანები ებრძოდნენ, დღეს უკვე ნორმადაა ქცეული. ადამიანების რელიგიური ცნობიერება ოდნავადაც არ განვითარებულა. თანამედოვე „თეოლოგებს“ ცოცხალ წმინდანებს ვერ უხსენებ. მათ ადამიანური შურისა და ამპარტავნებს გამო ურჩევნიათ ძველ ტექსტებში იჩხრიკონ, ძველ წმინდანთა ნაშრომებს საკუთარი ცოდვილი გონების ნააზრევი შეურიონ და ის გაასაღონ ჭეშმარიტებად, ვიდრე ცოცხალი წმიდანების სულიერ წყაროს დაეწაფონ. მეტადრე ქართველი „თეოლოგებისთვისაა“ დამახასიათებელი დაუნახაობა, ეროვნული არასრულფასოვნების გრძნობა. სწორედ ამიტომაა, რომ თანამედროვე ქართველ სწავლულებს, ერთი გონებამახვილი ადამიანის თქმისა არ იყოს, ურჩევნიათ იკვლიონ 15-ე საუკუნის, ვიღაც სრულიად უცნობი გერმანელი ბერის ნაჩერჩეტალი, ვიდრე ქართველი მამების საოცარი სულიერი მემკვიდრეობა. წმინდანის ადგილი დაიკავეს მეცნიერ-თეოლოგებმა და იმის მაგიერ, რომ მოუსმინონ თანამედროვე წმინდანებს, პირიქით თავად მოძღვრავენ მათ და „უსწორებენ“ შეცდომებს. როდემდე უნდა გაგრძელდეს ასეთი ტრაგიკომედია?

დავასრულებთ მიტროპოლიტი ილარიონის მართებული დასკვნით, რომელსაც, კარგი იქნება, თუ ოდესმე მაინც გააცნობიერებენ მამა გიორგის მოწინააღმდეგენი:

გარდამოცემის ქვაკუთხედად გვევლინება არათუ სხვა რამ, არამედ პიროვნული, მისტიკური გამოცდილება ქრისტიანისა, გამოცდილება ღმერთსა და ადამიანს შორის უშუალო კავშირისა. გარდამოცემა შეუძლებელია იყოს მართლმადიდებლური, თუ მის საფუძველში არ დევს გამოცდილება ღმერთთან პირისპირ შეხვედრისა. ისინი, ვინც ცდილობენ დაუპირისპირონ ეკლესიური უმრავლესობის ფორმალური და რაციონალისტური ტრადიცია ცალკეული ენთუზიასტების შთაგონებულ მისტიციზმს, ვარდებიან ცდომილებაში, არ ესმით რა არსი თავად გარდამოცემისა. ასეთი ადამიანები, მიუხედავად მათი ხარისხისა და ეკლესიური მდგომარეობისა (სვიმეონის შემთხვევაში, ისევე როგორც რიგ სხვა შემთხვევებში, ისინი იყვნენ ოფიციალური საეკლესიო იერარქიის წარმომადგენლები) ცდილობენ მათ ხელთ არსებული ყველა საშუალებით დაიცვან და შემოსაზღვრონ ის, რასაც ისინი თვლიან ტრადიციულად, სინამდვილეში კი ხელს უწყობენ ტრადიციის შერყვნასა და გადაგვარებას. თუკი ტრადიცია მოწყდება თავის მისტიკურ და წინასწარმეტყველურ საფუძველს, იგი გადაიქცევა ვიწრო ტრადიციონალიზმად, რომელსაც ცოტა თუ ექნება საერთო ჭეშმარიტ ქრისტიანულ გარდამოცემასთან.[5]


[1] იქვე, გვ. 371.

[2]Архиепископ Иларион (Алфеев), Преподобный Симеон Новый Богослов и православное Предание, СПб, 2010, გვ. 373.

[3]  იქვე, გვ. 373.

[4] იქვე, გვ. 191-192.

[5] იქვე, გვ. 375.

ლევან ბებურიშვილი

Posted in რელიგიური პუბლიცისტიკა | Tagged , , , , | 10 Comments

მამა გიორგი ბასილაძის სწავლებათა თაობაზე (პასუხად არქიმანდრიტ იერომიელ ფილიშვილს) ნაწილი III

248528_520739481274036_1146825070_n                              მ ღ ვ დ ლ ო ბ ი ს      შ ე ს ა ხ ე ბ

,,ვფიქრობთ, რომ მღვდელმსახურთა შორის ცხონებულნი
მცირედნი არიან, უმრავლესობა წარწყმდება. მიზეზი ამისა
კი ის არის, რომ ეს საქმე სულის სიმაღლეს მოითხოვს.“
                                                                  წმ. იოანე ოქროპირი

ბევრს, მათ შორის არქიმანდრიტ იერომიელსაც, გადაჭარბებად ეჩვენება მამა გიორგის სიტყვები: ,,მღვდელი, რომელიც არ არის წმიდანი, არ არის ჭეშმარიტი მღვდელი(1). შევხედოთ ამ საკითხს წმ. მამათა სწავლების შუქზე.

წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი ბრძანებს: ,,როგორც ბავშვის დაბადება შეუძლებელია მამის გარეშე, ასევე შეუძლებელია ზემოდან დაბადება, ანუ სულიწმიდის მადლის მიღება მისთვის, ვისაც არ ჰყავს სულიერი მამა… ხორციელი მამა შობს ხორციელ შვილებს, სულიერი მამა კი მათ, ვისაც სურთ მის ძეებად ყოფნა, ხდის სულიერ შვილებად. მაგრამ ის, ვინც ჯერ თვითონ არ დაბადებულა, ანდა დაიბადა და ჯერ ბავშვია, ანუ არ მიუღწევია სრულყოფილებისათვის, როგორ შეიძლება იყოს სხვისი მამა?!.. ის ვინც არ გამხდარა ნათლის ძე გრძნობითად და ცნობიერად… როგორ შეძლებს სხვას უხელმძღვანლოს ნათლისაკენ, ანდა ასწავლს მათ, რა არის ნათელი, რომელიც მოვიდა სოფლად, რომ განანათლოს ბნელში მყოფნი. თვითონ ბრმაა და ვერ ხედავს, როგორ შეძლებს ის სხვებისთვის გზის ჩვენებას?(2)

გამოჩენილი თანამედროვე თეოლოგი მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი წერს: ,,არსებობენ ისეთი მღვდლები, რომელნიც თავად არ განწმენდილან, მიუხედავად ამისა მსახურობენ და საღმრთო ლიტურგიას ასრულებენ ღვთის მადლის თანამოქმედებით. გარეგნულად მათი მღვდლობა შეუბღალავია, რადგან ეკლესიას ისინი არ განუსჯია. ასეთი მღვდლობა უძლურია, რადგან მას ხელდასმული თავისი ცხოვრებით ბილწავს. ნიკოლოზ კაბასილასი ამბობს: ,,მათ შეუძლიათ წმიდა ძღვენი აკურთხონ, მაგრამ თავად ვერ იკურთხებიან სიწმინდისაგან.(3)

სხვა მამის თქმით კი, ,,მღვდელს ჰმართებს სიწმინდე. სიწმინდე არ არის არც ფსევდო-სულიერი, სტილიზებული პურიტანიზმი და არც უსიცოცხლო, სისხლნაკლული სპირიტუალიზმი, არც განსაკუთრებული გამოთქმების დაზეპირება და საეკლესიო სტილით მეტყველება, არც ნეტარი სახის მიღება, არც პირფერობა, არამედ ჭეშმარიტი სულიერება, ანუ მისწრაფება მართლმადიდებლური ასკეტიკის უმაღლესი იდეალისაკენ – ღვთის შვილად ქცევისაკენ, განსულიერებისაკენ, საკუთარი თავის და სხვების განღმრთობისაკენ“(არქიმანდრიტი კვიპრიანე კერნი).

წმიდათა ცხოვრებიდან ცნობილია, თუ როგორ გაურბოდნენ წმიდანები მღვდლად კურთხევას. ეს მათი მხრიდან ყალბი თავმდაბლობა კი არ იყო, არამედ სავსებით გაცნობიერებული უდიდესი პასუხისმგებლობა. ,,აწ პატივსა ვხედავ და პატიჟისაგან მეშინის“ – ბრძანებდა წმ. გრიგოლ ხანძთელი, როცა მისი მღვდლად კურთხევა გადაწყვიტეს. დღეს კი გამოუცდელი ადამიანები თავად მიელტვიან სასულიერო ხარისხის მიღებას.

კიდევ ერთი გარემოება, რაც საგანგებო აღნიშვნის ღირსია, გახლავთ ის, რომ წმ. მამათა თქმით, მღვდლობის მსურველი ცნობიერად უნდა გრძნობდეს სულიწმიდის მადლს საკუთარ სულში. ამას ბრძანებს წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი (იხ. ზემოთ). ნეტარი თეოგნოსტეც თვლის, რომ სასულიერო მოღვაწეობის გზას მხოლოდ ღვთის მოწოდებით უნდა დაადგეს ადამიანი: ,,თუ არ გვაქვს უწყება სულიწმიდისაგან, რომ შენ ხარ კეთილი შუამდგომელი ღმერთსა და ადამიანს შორის… თავს ნუ ჩაიგდებ საფრთხეში და ღვთაებრივ საიდუმლოებებს ნუ აღასრულებ მღვდელმოქმედებით.(4)

ხშირად „გვამშვიდებენ“, რომ როგორი უღირსიც არ უნდა იყოს მღვდელი, მის მიერ საიდუმლონი მაინც აღესრულება. ამგვარ მსჯელობაში დიდი მზაკვრობა იფარება. საქმე ისაა, რომ ეკლესიურ საიდუმლოებებში მონაწილეობა მხოლოდ ერთი ასპექტია მორწმუნის სულიერი ცხოვრებისა. თუ ამას წინ სულიერი შრომა და განწმედა არ უდევს საფუძვლად, საიდუმლოებებში მონაწილეობა უმალ წარმწყმედელად ექცევა ადამიანს, ვიდრე მაცხოვნებლად. ეკლესიურ საიდუმლოებებში მონაწილეობა თვითმიზანი კი არ არის, არამედ საშუალება კურნებისა: ,,მღვდელი, უპირველეს ყოვლისა, სულიერი მკურნალია, რომელიც ადამიანურ უძლურებას კურნავს. ღვთისმსახურება და ეკლესიის საიდუმლოებები უნდა ჩაერთოს განკურნების პროცესში.“(5) საიდულმონი შეიძლება შევადაროთ წამალს, მღვდელი კი – ექიმს. თუ ექიმი ვერ ერკვევა ჩვენს სნეულებაში და არასწორ დანიშნულებას გამოგვიწერს, წამალი კი არ განგვკურნავს, არამედ შეიძლება, უფრო ცუდადაც გაგვხადოს. ასე რომ, მკურნალს განუზომელი მნიშვნელობა ენიჭება სულიერი და ხორციელი მკურნალობის ჟამს.

იმ მღვდლების შესახებ, რომელნიც ჯერ არ განწმედილან, სულიწმიდის მადლი არ მოუპოვებიათ და მიუხედავად ამისა მაინც მსახურობენ, წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი ბრძანებს: ,,ვინც ჯერ მოწაფეც არ გამხდარა, როგორც ევალებოდა, და მიუხედავად ამისა გატაცებულია მასწავლებლობის პატივით, მას მოელის ათასჯერ უფრო საშინელი სასჯელი ვიდრე ბოროტმოქმედებსა და მკვლელებს. რადგანაც ეს უკანასკნელნი სხეულს კლავენ, ხოლო ის კი – სულს.(6)

მამა გიორგის სწავლებანი სრულ თანხმობაშია წმ. მამათა ნააზრევთან: ,,მღვდლობა სხვა რაა თუ არა სულიერი მკურნალი?! სულიერი მკურნალი როგორღა გახდები თუ სულის ცნობა არა გაქვს?.. მღვდელი თუ ხარ, სულიერი ხედვა უნდა გქონდეს, საღვთო განათლება, პატიოსნება, რწმენა, მოშურნეობა ადამიანი უნდა გიყვარდეს და ცოდვილი გებრალებოდეს. ეს ვთქვი მაშინაც, წიგნში რომ შეიტანეს და გადაირია სამღვდელოება – ეს როგორ გაბედაო. ვერ გავიგე ამათი… აბა, როგორი უნდა იყოს მღვდელი?(7)

რაც შეეხებათ მდიდრული მანქანებით მოსიარულე მღვდლებს, ამ საკითხთან დაკავშირებით გვახსენდება წმ. ნიკოლოზ სერბის წერილი ერთი მღვდლისადმი, რომელიც ფიქრობდა, რომ არ არის სავალდებულო სამღვდელო ტანსაცმლის და თმა-წვერის ტარება, რადგან ეს ,,წვრილმანებია“. წმ. ნიკოლოზი მას წერდა: ,,თუკი ხალხს სურს, თავისი მღვდელი ანაფორით, წვერსა და გრძელ თმებში იხილოს, მაშინ ყველა დანარჩენი მიზეზი არც კი განიხილება. თუკი ხალხს არ სიამოვნებს მღვდლის ხილვა ვაჭრის ტანსაცმელში… ასეთი ,,რეფორმა~ ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა შეწყდეს, როგორც ხალხის ღვთისმოსაობის შეურაცხმყოფელი. შესაბამისად ამგვარ საქმეში კრიტერიუმად ხალხის რელიგიური გრძნობა, მისი შეფასება ითვლება და არა გარკვეულ მღვდელმსახურთა გემოვნება“.(8)

ასევე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ თუ ხალხს არ სიამოვნებს უძვირფასესი მანქანებით მოსიარულე მამები, მათ კეთილი უნდა ინებონ და ჯიპებიდან გადმოსხდნენ. როგორც წმ. მამა აღნიშნავს, მღვდლის არც ერთი უმნიშვნელო ქმედება არ უნდა ექცეს დამაბრკოლებლად მორწმუნეს. ჯიპებით მოსეირნე მღვდლების ცქერა კი ხშირად იწვევს ჩვენი გაღატაკებული თანამემამულეების შინაგან პროტესტს, არაეკლესიურ ადამიანთა ნახევარზე მეტი კი სწორედ მღვდელმსახურთა უღირსი ქცევის გამო აქცევს ეკლესიას ზურგს და ეს არის მწარე სიმართლე!

ასე რომ, მღვდელი, რომელსაც არ გააჩნია სულიერი ხედვა, რომელსაც არ ძალუძს ადამიანის სულიერი კურნება, არ არის ნამდვილი მღვდელი და ასეთი სასულირო პირების არსებობას არავითარი გამართლება არა აქვს, რაოდენ გულისამაჩუყებელი მიზეზებიც არ უნდა მოიტანოს არქიმანდრიტმა იერომიელმა, რადგან ასეთ სასულიერო პირებს არ შეუძლიათ მეგზურობა გაუწიონ ადამიანს სასუფევლისაკენ მიმავალ გზაზე. არც მღვდლის ზნეობრივი სიწმიდე და პატიოსნებაა საკმარისი. ზოგადი შეგონებებით და „რეცეპტებით“ სული არ იწმიდება, რადგან მღვდლის წინაშე დგას კონკრეტული ადამიანი თავისი კონკრეტული პრობლემებით და თუ მღვდელს სულიერი ხედვა არ გააჩნია, ის ვერ შეძლებს მის მკურნალობას. წმ. იოანე სინელის თქმით: ,,მკურნალი ისაა, ვისი სული და ხორცი ჯანმრთელია და უვნებელი, და წამალს არავისგან საჭიროებს… საძაგელია ის მოძღვარი, რომელიც მხოლოდ წიგნებიდან ასწავლის. ასევე საძაგელია ის მხატვარი, რომელიც ვერ ხატავს უმაგალითოდ.“(9)

ნამდვილ მღვდელს უნდა ჰქონდეს კადნიერება პავლე მოციქულის მსგავსად თქვას: „მობაძავ ჩემდა იქმნენით, ვითარცა მე ქრისტესა“(1კორ. 11,1). მღვდელი, რომელსაც არ აქვს ამ სიტყვების თქმის მორალური უფლება, არ არის ნამდვილი მღვდელი.

ორიოდე სიტყვა უნდა ვთქვათ ძალიან მტკივნეულ საკითხზე, რომელიც შეეხება სასულიერო პირების მომზადებას. სასულიერო სასწავლებლები, სამწუხაროდ, ვერ არიან მოწოდების სიმაღლეზე. რა თქმა უნდა, იქ მოღვაწეობენ დიდად განსწავლული პიროვნებებიც, მაგრამ ღვთის სული წიგნებით ვერ მოიპოვება. აქ ჭეშმარიტი მასწავლებელია საჭირო, რომელსაც ღმერთი შეუცვნია პირადი გამოცდილებით და შეუძლია აღზარდოს სულის მკურნალნი. აქ ცდისეული ღვთისმეტყველებაა საჭირო და არა განყენებული თეოლოგია. „არც უზომო რაოდენობის წიგნების კითხვას, არც ქრისტიანობის და სხვა რელიგიების ისტორიის გაცნობას, არც სხვადასხვა საღვთისმეტყველო სისტემების სწავლას არ მივყავართ საბოლოო მიზნამდე: ცხონებამდე ერთადეთი ჭეშმარიტი ღმერთის შემეცნების გზით… აკადემიური ღვთისმეტყველების საუკუნეობრივმა გამოცდილებამ თვალნათლივ გვიჩვენა, რომ შესაძლებელია შემთხვევა ბრწყინვალე ერუდიციის ფლობისა სამეცნიერო ღვთისმეტყველებაში ცხოველი რწმენის არსებობის გარეშე. ასეთ შემთხვევაში ღვთისმეტყველება ხდება ინტელექტუალური პროფესია, მსგავსი იურისპოდენციისა...“ _ წერს არქიმანდრიტი სოფრონი (სახაროვი).(10)

თვით დოგმატთა სრულყოფილი შემეცნებაც მისტიკური გამოცდილების საფუძველზეა შესაძლებელი. ერთი უსწავლელი წმიდა მამის დოგმატური ცოდნა გაცილებით უფრო ზუსტია ვიდრე ათი თეოლოგიის დოქტორისა: „დოგმატური შემეცნება, გაგებული როგორც სულიერი ცოდნა, ღმერთისგან მოდის საჩუქრად ისე, როგორც ჭეშმარიტი ცხოვრება ღმერთში შეუძლებელია ღმერთის წვევის გარეშე.“(11)

ამიტომაც, ისეთი საპასუხისმგებლო საქმე, როგორიც მღვდელთა მომზადებაა, უნდა მივანდოთ იმ ღვთივგანბრძნობილ მოძღვრებს, რომლებსაც პირადი გამოცდილებით მოუპოვებიათ ცოდნა. მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი წერს: „ჩვენი ეპოქის ღვთისმეტყველება ლოგიკურ აზროვნებას ეფუძნება. იგი ფილოსოფიურ სისტემად იქცა, ღმრთისმეტყველების ისტორიად და არა დაყუდების შედეგად და უფალთან ერთობად. აი, ამიტომაც თ ა ნ ა მ ე დ რ ო ვ ე     თ ე ო ლ ო გ ი უ რ   თ ხ ზ უ ლ ე ბ ე ბ შ ი     ბ ე ვ რ ი     შ ე ც დ ო მ ა ა    დ ა შ ვ ე ბ უ ლ ი.“ (12)

ამ მძიმე მდგომარეობიდან კი ერთადერთი გამოსავალი არსებობს, – ცდისეული ღვთისმეტყველების აღორძინება. უნდა გავყვეთ იმ მამებს, რომელთაც ცოდნა აქვთ ღვთისაგან, გამოცდილების საფუძველზე შეუცვნიათ უფალი და არა იმათ, ვინც წიგნისმიერი განსწავლულობით იკვეხნის. 

ს ა ქ ა რ თ ვ ე ლ ო ს    გ ა ბ რ წ ყ ი ნ ე ბ ი ს    შ ე ს ა ხ ე ბ

,,თავიდანვე ვაღიარებ, რომ ამ საკითხზე მსჯელობა ჩემს სულიერ ძალებს აღემატება, – ორჯერ იმეორებს არქიმანდრტი და განაგრძობს, – მინდა ვისაუბრო იმაზე, თუ რას ა რ   უ ნ დ ა   ნ ი შ ნ ა ვ დ ე ს იგი“(გვ. 42) და შემდეგ იწყებს მრავალსიტყვაობას. მაგრამ დაკვირვებული თვალი შენიშნავს, ამ მსჯელობაში როგორ შეუსაბამობასთან გვაქვს საქმე. თუ არ იცი რას ნიშნავს საქართველოს გაბრწყინება, შესაბამისად არც ის იცი, თუ რას არ ნიშნავს ის. ვინაიდან საგნის ცოდნა-არცოდნა ერთი მეორესგან გამომდინარეობს. მაგრამ არქიმანდრიტს ეს სულაც არ ადარდებს. იგი ვარაუდს გამოთქვამს, რომ საქართველოს გაბრწყინება შეიძლება გულისხმობდეს ამჟამინდელ ტაძართმშენებლობას, როგორიც, თურმე, თამარის ეპოქაშიც კი არ ყოფილა. მაგრამ ტაძართმშენებლობა ნამდვილად არ შეიძლება ნიშნავდეს საქართველოს გაბრწყინებას, თუ ჩვენი სულის ტაძარი არ ავაშენეთ. ამ უკანასკნელის გაკეთება კი გარეგნული ტაძართმშენებლობის გარეშეც არის შესაძლებელი.

მეორეც, ეს ტაძართმშენებლობა, რომელსაც ბევრი იხვევს ხელზე, ხშირად მიმდინარეობს ,,სისხლიანი“ ფულით. ,,კანონიერ ქურდებს“ წესად ჰქონდათ კაცის მოკვლის შემთხვევაში ტაძრის აშენება და ამით დანაშაულის ,,გამოსყიდვა~. ასეთი ფულით კი მრავალი ტაძარია აშენებული. ამგვარ ,,ქველმოქმედებას“ დაუშვებლად თვლის წმიდა იოანე ოქროპირი, რომელიც ამ შემთხვევას ადარებს იმ ადამიანის საქციელს, რომელმაც ვირის მძორი იპოვა და ზარ-ზეიმით მიიტანა შესაწირად ღვთის საკურთხევლის წინაშე. უწესო ცხოვრებით ნაშოვნი ფულის ეკლესიისათვის შეწირვა კატეგორიულად აკრძალულია. წმ. პამფუნტიმ, მეძავი ტაისის მოქცევის შემდგომ, დაწვა ის სიმდიდრე, რომელიც ქალს უზნეობით ჰქონდა მოგროვილი. მაგრამ სულიერი ხედვის არმქონე მღვდლები დიდი სიხარულით იღებენ ასეთ შესაწირს, მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად სათნოა ეს ღვთისათვის.

საქართველოს გაბრწყინების შესახებ საუბრობს მღვდელი ლევან მექოშვილიც. (იხ მისი წიგნი „საქართველო მეორედ მოსვლის წინ, მითი და რეალობა“) იგი წუხს, რომ ბევრი ამ სიტყვებს არასწორად განმარტავს და გვთავაზობს საკუთარ ,,სწორ“ განმარტებას, რომლის მიხედვითაც, თურმე საქართველო უკვე გაბრწყინებული ყოფილა, რადგან ქართველმა ხალხმა მიიღი ქრისტიანობა, მრავალი წმინდანი წარმოშვა და ერში ამჟამადაც არსებობს მორწმუნე ადამიანთა ბირთვი.

ის, რასაც მამა ლევანი ბრძანებს, მარტივი ჭეშმარიტებაა, მაგრამ ახლა, როდესაც ქვეყნის მოსახლეობის მხოლოდ ორი პროცენტი ცხოვრობს ეკლესიურად (იმ ორ პროცენტშიც რამდენია ჭეშმარიტი მორწმუნე უფალმა უწყის), როდესაც საზოგადოებაში მძაფრი სულიერ-ზნეობრივი კრიზისი არსებობს, საქართველო გაბრწყინებულად ნამდვილად ვერ ჩაითვლება.

ღვთივგანბრძნობილი მამები ამგვარად განმარტავენ ,,საქართველოს გაბრწყინებას“: ,,საქართველო უნდა გაბრწყინდეს, მაგრამ დიდი ტანჯვა უნდა გამოიაროს, როცა იტყვიან, აი მორჩა… მაშინ განათლდება და გაბრწყინდება. სწორედ ეს გაბრწყინება იქნება რელიგიური აღმავლობა და არა დოლარების ფრიალი ზოგს რომ ჰგონია.(13) ,,ეს იქნება ერის სულიერი და ცნობიერი გაბრწყინება ქრისტეში“(14) (მამა გაბრიელი). მამა გიორგი კი დასძენს: ,,საქართველო გაბრწყინდება“ – ეს სწორად უნდა გვესმოდეს. ისე კი არ უნდა გავიგოთ, თითქოს ერთ მშვენიერ დღეს გავიღვიძებთ და აღმოვაჩენთ, რომ საქართველო სავსეა დოვლათით, სოფლები – ყოველნაირი ნაყოფის სიუხვით; ქალაქები – ფაბრიკებით და ქარხნებით; სუპერმარკეტები გამოტენილი კარგი და იაფფასიანი პროდუქტით. ადამიანები – სათნოებით აღსავსენი. ბოროტება – გამქრალი. ,,ცეცხლი თავისით დანთებული და ხორცი თავისით მოხარშული“. ასე ეს არ მოხდება!.. მხოლოდ დაუღალავი, შეგნებული, მიზანმიმართული საღმრთო შრომითა და ბრძოლით გაბრწყინდება საქართველო და არა ,,კეთილი ჯადოქრის“ ერთი ხელის მოსმით.“(15)

არქიმანდრიტი შფოთავს, რომ საქართველოს გაბრწყინებაზე საუბრით შეიძლება მივიდეთ ,,ეროვნულ უტოპიამდე“ და ,,მიწიერი სამოთხის შექმნის ილუზიამდეო“. არადა, ჩვენი მამები სწორედ ამის წინააღმდეგ იბრძვიან, როცა აცხადებენ, რომ საქართველოს გაბრწყინება ჩვენს სულიერ შრომაზეა დამოკიდებული და გულხელდაკრეფილნი არ უნდა ველოდოთ ნეტარი ჟამის დადგომას.

ღირსი მამები საქართველოს გაბრწყინებას უკავშირებენ ჩვენს ქვეყანაში ათონის მთიდან ივერიის ღვთისმშობლის ხატის დაბრუნებას. ამ გარდამოცემას ეჭვის თვალით უცქერს მღვდელი ლევან მექოშვილი, იგი სკეპტიკური ტონით წერს: ,,რომელი მამები, საინტერესო იქნებოდა დაესახელებინათ.“(16) ვუსრულებთ სურვილს მამა ლევანს:

1) პორტაიტისის ხატის მიერ ათონის დატოვების შესახებ საუბარია წმ. ნილოს მირონმდინარის წინასწარმეტყველებებში. (17)

2) ამ გარდამოცემის არსებობას აღნიშნავდა წმიდა მღვდელმოწამე კირიონ II, რომელიც თავის ნაშრომში, ,,ივერიის კულტურული როლი რუსეთის ისტორიაში“, წერდა: ,,ათონზე მთაწმინდელმა ჩაიწერა გადმოცემა, რომლის მიხედვითაც პორტაიტისის ხატი უკანასკნელ ჟამს, ანუ უფლის მეორედ მოსვლის წინ, თავდაპირველ ადგილსამყოფელს ივერიას დაუბრუნდება.(18) მართლაც, ეს გარდამოცემა ათონზე, ათონელი ბერებისაგან ჩაუწერია იეროსქემმონაზონ სერგის (ვესნინს): ,,ამბობენ, რომ ეს ხატი ბოლო ჟამს, ანუ უფლის მეორედ მოსვლის წინ წაბრძანდება აქედან თავის პირველსამყოფელში, ივერიაში, ანუ ჩვენს საქართველოში“. (19)

3) ამ ხატის საქართველოში დაბრუნებას უკავშირებდა იბერიის გაბრწყინებას მამა გაბრიელიც: ,,ივერიის ღვთისმშობლის ხატი რომ დააპირებს ათონის მთის დატოვებას, ზარების რეკვა ატყდება, ეკლესიები ხილული სახით მოიხრებია გაცილების მიზნით… ეს არის ღვთის წყალობა, რათა მსოფლიომ ნახოს და გადასარჩენი სულები აქ ჩამოვიდნენ, საქართველოში.“ (20)

4) საქართველოს გაბრწინებას ივერიის ღვთისმშობლის ხატის საქართველოში დაბრუნებას უკავშირებენ იმის გამოც, რომ სწორედ ამავე ხატის ძველ რუსულ აკათისტოში ვხვდებით ცნობებს ივერიის უკანასკნელ ჟამს გაბრწყინების შესახებ: ,,Ангел предстатель послан бысть рещи Богородице, егда паде Ей жребий апостольскаго служения в земли Иверстей: не разлучайся Иерусалима, жребий же, Тебе падший, просветится в последние дни, Ты же имаши потрудитися в земли, юже Тебе Бог изволит.“ (21)
ქართული თარგმანი: ,,ანგელოსი წინამდგომი მოავლინა რქმად ღმრთისმშობლისად, რაჟამს გამოუხდა მას წილი მოციქულებრივისა მსახურებისა ადგილთა ივერიისათა: ,,ნუ განეშორები იერუსალიმით, რამეთუ წილხდომილი შენი განათლდეს უკანასკნელთა დღეთა, ხოლო შენ იღვწიდ მუნ სადაცა ინების ღმერთმან.

5) დაბოლოს, უწმიდესმა და უნეტარესმა, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქმა ილია მეორემ, ათონის ივერთა მონასტრის მოლოცვის შემდეგ განაცდა: ,,ივერიის ღვთისმშობლის ხატს უკვე ველოდებით საქართვლოში.“

ასე რომ, ახლა ყველასათვის ცხადი უნდა იყოს, რომელი ღირსი მამები უკავშირებენ საქართველოს გაბრწყინებას ივერიის ღვთისმშობლის ხატის დაბრუნებას.
შემდეგ არქიმანდრიტი წერს: ,,მამა გიორგი… ორი დასკვნის გაკეთების საშუალებას იძლევა (მისებური სწავლებით):
1) ქართველობა, როგორც ასეთი, თითქოს უკვე ნახევარი ცხონებაა;
2) ხოლო მეორე ნახევარს კი მამა გიორგის ან მისნაირ ,,ნამდვილთა~ მიმდევრობა შეგივსებთ.

ჯერ ერთი, რას გულისხმობს არქიმანდრიტის სიტყვები ,,ნახევარი ცხონება“? შეიძლება, ვისაუბროთ ,,ნახევარ ცხონებაზე“ და ,,ნახევარ წარწყმედაზე“?. ნახევრად და 3/4-ით ცხონება ვის გაუგია? (ამგვარი მსჯელობა გვაკვირვებს იმ კაცისგან, რომელიც მამა გიორგის სულიწმიდის მადლის პროცენტულად გამოსახვაში წამებდა ცილს).
მეორეც, მამა გიორგის წიგნებში ქართველობა უმთავრესად იხმარება არა როგორც ე თ ნ ი კ უ რ ი ,    არამედ  ს უ ლ ი ე რ ი   კატეგორია. ისევე როგორც, წმიდა წერილში ,,ისრაელი“ ზოგ შემთხვევაში გამოიყენება როგორც ეთნიკური, ზოგ შემთხვევაში კი სულიერი კატეგორია. სულით ქართველებად დასახელებულნი არიან მამა ფილარეტი (კუდინოვი), მამა იოანე (ოლარი), რომელნიც ეთნიკური წარმოშობით არ არიან ქართველნი. სხვაგან კი მამა გიორგი აღნიშნავს, რომ შეიძლება წარმოშობით იყო ქართველი, ცხოვრების წესით კი – არა. ,,ქართველი მარტო გვარითა და დაბადებით არაა ბაბუა! ქართველი ცხოვრებითაც უნდა იყო! ქართველობა მოვალეობაა და ქრისტეს ერთგული ცხოვრება.“ (22)

გაუმართლებელია მამაოს დადანაშაულება ზოოლოგიურ ნაციონალიზმში. მამა გიორგი სრულიადაც არ აიდეალებს ჩვენს ნაკლს და სულიერ სიმახინჯეს, ის შესანიშნავად ხედავს ქართველთა არა მხოლოდ ღირსებას, არამედ უღირსობასაც: „ქართველი თუ წახდა, ბადალი არა ჰყავს სიგლახეში…“ (23)

მამა იერომიელი ძალზე ორაზროვნად მსჯელობს ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთმიმართების საკითხზეც და თითქოს ამართლებს კიდეც ქრისტიანთა პასიურობას სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში. ჩვენ აქ ვრცლად არ შევეხებით ამ საკითხს (თუმცა, გამოვთქვამთ მზადყოფნას პოლემიკისათვის), მაგრამ ორიოდე სიტყვით უნდა ითქვს, რომ გაუმართლებელია მორწმუნის უყურადღებობა და გულგრილობა საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პრობლემებისადმი. წმ. ფილარეტ მოსკოველის თქმით, ,,მიწიერი სამეფოს უღირსი მოქალაქე ზეციური სასუფევლისთვისაც უვარგისია.“ (24) ცხონება მონარქიულ სახელმწიფოშიც შეიძლება და დემოკრატიულშიც, მაგრამ ქრისტიანის საზოგადოებრივი მოღვაწეობა მიმართული უნდა იყოს იმისკენ, რომ ხელი შეუწყოს ქვეყნის სათავეში ღირსეულ ხელისუფალთა მოსვლას, ვინაიდან წმიდა მამათა სწავლებით, სახელმწიფოებრივ მმართველობას დიდი ზეგავლენის მოხდენა შეუძლია მორწმუნეთა სულიერ ცხოვრებაზე და ,,დედამიწაზევე ნატარია სახელმწიფო, რომელიც თავის მოქალაქეებს ზეციური სამეუფოს მოპოვებაში დაეხმარება(25). ხოლო რაც შეეხება იმ საკითხს, თუ რომელი სახელმწიფო წყობილებაა უმჯობესი სარწმუნოებრივ-საზოგადოებრივი თვალსაზრისით, ამის შესახებ ეკლესიის ორიათასწლოვანი სულიერი გამოცდილება წმ. სერაფიმე საროველის პირით ღაღადებს: ,,ღვთის თვალში არაა იმაზე უკეთესი ხელისუფლება, ვიდრე ხელისუფლება მართლმადიდებელი მეფისა.“(26) მსგავსი ციტატების მოტანა წმ. მამათა ნაწერებიდან დაუსრულებლად შეიძლება, ამიტომაც ამ საკითხზე ორაზროვანი მსჯელობა ბოროტი დემაგოგია გახლავთ.

გ ა ნ ს წ ა ვ ლ უ ლ ო ბ ა      რ უ ს თ ვ ე ლ ო ლ ო გ ი ა შ ი 

(შტრიხები არქიმანდრიტ ფილიშვილის ზნეობრივი პორტრეტისათვის)

როგორც ვნახეთ, არქიმანდრიტს ძალიან უყვარს თავისი ,,ერუდიციის“ დემონსტრირება. იგივეს მიმართავს იგი რუსთველოლოგიის სფეროშიც. თავისი ბროშურის ბოლოს იგი ეხება მერაბ ცინცაძის ნაშრომს, რომელზეც წერს: ,,რაც შეეხება ,,ვეფხისტყაოსნის“ მკვლევარს, ბ-ნ მერაბ ცინცაძეს, ,,რუსთველოლოგია“ ასეთს არ იცნობს. მაგრამ ჩვენ კარგად ვიცნობთ პირადად მას. იგი ჩვენი მეზობელი გახლავთ. გამოკვლევაზე დავიდუმებთ (მეზობელია მაინც!). პ ა ვ ლ ე    ი ნ გ ო რ ო ყ ვ ა ს   ,,რ უ ს თ ვ ე ლ ი ა ნ ა ს “  შემდეგ, უხერხულიც კია გაკადნიერდე და გამოკვლევა უწოდო საკუთარ ნაშრომს, რომელიც უფრო მჩხიბაობის ჟანრისაა“(გვ.52).

კონტექსტიდან ჩანს, რომ ,,მრავალმხრივ განსწავლული“ არქიმანდრიტი პავლე ინგოროყვას ,,რუსთველიანას“ იმოწმებს როგორც ეტალონს რუსთველოლოგიური შრომისა.

არადა, სამეცნიერო ლიტერატურაში ერთხმად არის აღიარებული, რომ ,,რუსთველიანა“ გახლავთ ერთ-ერთი ყველაზე საეჭვო სამეცნიერო ღირებულების მქონე ნაშრომი, რაც კი პავლე ინგოროყვას ოდესმე დაუწერია.

პავლე ინგოროყვა ამ ნაშრომში ამტკიცებდა, რომ შოთა რუსთაველი იყო ჰერეთის ერისთავი (მეცნიერმა მისი დაბადების წელიც კი ,,გამოთვალა“: 1168-69 წ.), შოთა იყო აღმსარებელი მანიქეველთა სექტისა (შემდგომში კი პ. ინგოროყვამ რუსთაველი მზისთაყვანისმცემლადაც გამოაცხადა), რომელიც სამეფო კარს უცხოეთში განუდევნია.

კომპეტენტურ ავტორთა შეფასებით, პ. ინგოროყვას ეს ნაშრომი, არქიმანდრიტის ტერმინოლოგიით რომ ვთქვათ, ნამდვილად ,,მჩხიბაობის“ ჟანრისაა. აკად. კორნელი კეკელიძე ,,რუსთველიანას“ შესახებ წერდა: ,,ჩვენ განვიხილეთ ყველა თითქმის მნიშვნელოვანი ისტორიულ-ლიტერატურული დებულება ამ შრომისა და დავინახეთ, რომ არც ერთი მათგანი სიმართლეს არ შეეფერება: ეს დებულებანი ავტორს დაუმყარებია ან შეცდომით წაკითხულსა და გაგებულ დოკუმენტებზე, ანდა თავისუფალი ფანტაზიის აღმაფრენაზე. ვეფხისტყაოსნის ტექსტისა და მისი ავტორის ვინაობის პრობლემა ავტორმა, გაშქების მაგიერ, – უფრო დააბნელა, შემდეგს მკვლევარს არათუ არ გაუადვილა მან გზა, პირიქით გაუძნელა კიდეც ამ გზაზედ უხვად მიმობნეული ქვითა და ეკალ-ნარით“. (27)

ჩვენ არაფერი გვაქვს პავლე ინგოროყვას, ამ შესანიშნავი მეცნიერისა და მამულიშვილის საწინააღმდეგო, მაგრამ დიდი მეცნიერები ხშირად დიდ შეცდომებსაც უშვებენ ხოლმე.

რა თქმა უნდა, არქიმანდრიტს არც გადაუშლია ,,რუსთველიანა“, თორემ მას ეტალონად როგორ დაიმოწმებდა! ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მამა იერომიელი მართლაც იცნობს პ. ინგოროყვას ამ თხზულებას და ის ნამდვილად მაღალი სამეცნიერო ღირებულების ნაშრომი ჰგონია, ვერ ყოფილა კარგად საქმე

ვისაც მამა იერომიელის ბროშურა წაუკითხავს, დაგვეთანხმება, რომ არავითარი აუცილებლობა ბ-ნი მერაბ ცინცაძის და მისი ნაშრომის იქ მოხსენიებისა არ არსებობდა. მაგრამ არქიმანდრიტმა არ გაუშვა ხელიდან შანსი, გაექილიკებინა პიროვნება, ვის მიმართაც არ იყო კეთილგანწყობილი. უწოდა რა ,,მჩხიბავი“ და შეურაცხყოფა მიაყენა ბ-ნ მერაბს, შეგვაძრწუნა იმ ფაქტმა, რომ შემდეგ არქიმანდრიტმა, იქედნური ნიშნის მოგებით, სახლშიც კი გაუგზავნა ეს ბროშურა მას.(28) ასეთ საქციელს მხოლოდ უკიდურესად მრუდე ზნის ადამიანი თუ იკადრებს!

რაც შეეხება მერაბ ცინცაძის წიგნს, მის სამეცნიერო ღირებულებას დრო გვიჩვენებს და არა არქიმანდრიტის ცინიკური რეპლიკები.

ცნობილია, რომ ზოგიერთი ადამიანი პოლემიკის დროს მიმართავს შემდეგ ,,ილეთს“: როდესაც საკმარისი არგუმენტები არ მოგეპოვება მოწინააღმდეგის გასაკრიტიკებლად, მაშინ მის პირად შეურაცხყოფაზე უნდა გადახვიდე და ასე დაიწერო ქულები. ამგვარად იქცევა არქიმანდრიტი ფილიშვილიც. იგი მამა გიორგის აგდებულად მოიხსენიებს როგორც ,,ბერიკაცს“, შემდეგ კი პირდაპირ აყენებს შეურაცხყოფას და ცილს სწამებს მას, როდესაც ცინიკურად აცხადებს, რომ თურმე მამა გიორგის ,,უვნებლობა ოდენ ასაკიდან გამომდინარე ფიზიოლოგიური პროცესების მინავლება ჰგონია“(გვ. 48).

იქვე არქიმანდრიტი წერს: ,,გამოცემებში ხშირად მეორდება რიგ სასულიერო პირთა, სავარაუდოდ ,,ნამდვილთა“ ფოტოსურათები. ჩვენ მათ არ ვიცნობთ, მაგრამ ზოგიერთი მზერა იმდენად არაჯანსაღია, რომ დამწყებ ფსიქიატრსაც არ გაუჭირდება დიაგნოზის დასმა.“(გვ.52) როგორც თვითონვე აღნიშნავს მამა იერომიელი იგი მათ პირადად არ იცნობს, მაგრამ ეს მას ,,ხელს არ უშლის“ შეურაცხყოფა მიაყენოს მათ. უკვე ის ფაქტი, რომ მათი სურათები მამა გიორგის შესახებ არსებულ გამოცემებშია, მძულვარებით განაწყობს არქიმანდრიტს მათდამი და ისიც გაავებული ანთხევს ბოღმას.

თავისი ბროშურის ბოლოს გაამაყებული არქიმანდრიტი, ჰგონია რა რომ ,,ამხილა“ მამა გიორგი, დასძენს: ,„,ჩვენ ამ ძალების არ გვეშინია და გამოწვევაც მივიღეთ. საასპარეზოდ ქართული სტილით ჭიდაობა ავირჩიე და ჭეშმარიტად ქართულადაც ვამთავრებ, ჩოქბჯენში აღარ გეჭიდავებით, ეს არ არის ქართველთა წესი“(გვ. 55.).

ყოველივე ზემოთ თქმულის შემდეგ, კი ჩ ო ქ ბ ჯ ე ნ ი  თქვენკენ მოიკითხეთ, მამაო!

ჩვენ არ ვიკადრებთ სახლში მოგართვათ ჩვენი პასუხი (ისე, ღირსი კი ბრძანდებით), ისედაც დარწმუნებულნი ვართ, რომ მას თვითონ მოიპოვებთ და კვლავ შეუდგებით ახალ ცილისწამებათა ხლართვას.

ჩვენ პირადად არაფერი გვაქვს თქვენი საწინააღმდეგო და არც განგიკითხავთ, მაგრამ ,,არ განიკითხო“ არ ნიშნავს თეთრი და შავი არ განასხვავო“(მამა გიორგი). სადაც წმინდანების მდევნელი სავლე პავლედ იქცა, არ არის გამორიცხული თქვენც გააცნობიეროთ თქვენი საქციელი. ასე რომ, თქვენზეა დამოკიდებული, თუ რას იზამთ მომავალში, გაახელთ სულიერ თვალებს და შეინანებთ თქვენს საქციელს, თუ კვლავ დიდი მონდომებით გააგრძელებთ წმინდანების დევნას და ჯოჯოხეთის ცეცხლთან თამაშს…

P.S. ეს ნაშრომი დაიწერა 2011 წელს პასუხად არქიმანდრიტი იერომიელ ფილიშვილის ყოვლადუბადრუკი ბროშურისა „ეკრძალებოდეთ უკუე, ვითარ-ძი განკრძალულად ხვალთ“. ტექსტში შევიდა მხოლოდ რამდენიმე არაარსებითი შესწორება. თუ ვინმე დაინტერესდება, დააფინანსოს წიგნაკად დაბეჭდვა, მოგვწერეთ: orthodoxculture@gmail.com

ლევან ბებურიშვილი

                                             

                                                        დამატება

                               „666 ანუ აპოკალიფსური საცდური“

არ გასულა დიდი ხანი, რომ არქიმანდრიტი ფილიშვილის მეორე ბროშურამ იხილა დღის სინათლე. „666 ანუ აპოკალიფსური საცდური“ _ ასე ეწოდება ახალ ნაშრომს. ყდაზე შიგნიდან მიკრულია ქაღალდის ნაჭერი, რომელზეც აწერია, რომ წიგნი „იბეჭდება ბორჯომისა და ბაკურიანის მიტროპოლიტ სერაფიმეს (ჯოჯუა) ლოცვა-კურთხევით“. როგორც ჩანს, თავდაპირველად, ბროშურის დაკაბადონებისას, მეუფეს კურთხევა არ გააჩნდათ და დაბეჭდვის შემდეგ დააწებეს ეს განაცხადი.

კითხვები გვაქვს მეუფე სერაფიმეს მიმართაც. საინტერესოა, იცნობს თუ არა იგი ამ პუბლიკაციას. ე. ვეკუას ავტორობით გამოცემულ წიგნში „ბერი ნიკოლოზი“ მეუფე სერაფიმე იმ ადამიანთა შორისაა მოხსენიებული, რომელიც ხედავს და აფასებს მამა ნიკოლოზის ღვაწლს, მეუფეს ისიც აღუთქვამს ავტორისათვის, რომ აუცილებლად დაწერს მოგონებას ბერზე; მისი კურთხევით გამოცემულ ფილიშვილის წიგნში კი მამა ნიკოლოზი მოხსენიებულია, როგორც ცრუ სალოსი, ხიბლში მყოფი და სხვ. ასე რომ, მეუფე სერაფიმესაგან ველოდებით ყოველივე ამის განმარტებას.

რაც შეეხება თავად ბროშურის შინაარსს, იგი წინა პასკვილის იდეურ გაგრძელებას წარმოადგენს, არქიმანდრიტი იერომიელი კვლავ თავისას მიერეკება. ამჯერად არქიმანდრიტის ქილიკის საგანია ოთარ ნიკოლაიშვილის მოგონება, რომელიც ჟურნალ „ქვაკუთხედში“ გამოქვეყნდა. ავტორი მოგვითხრობს, თუ როგორ უწინასწარმეტყველა მამა ნიკოლოზმა მის ქალიშვილს, თუ რომელი ბილეთი შეხვდებოდა გამოცდაზე, რის შემდეგაც გოგონამ წარმატებით ჩააბარა საგანი.

რა თქმა უნდა, არც ესქატოლოგიასთან და არც აპოკალიფსთან ამ ისტორიას არავითარი კავშირი არ აქვს, არქიმანდრიტის ბროშურა კი სწორედ ამ თემებს ეძღვნება. მამა იერომიელს ეს სრულიადაც არ ანაღვლებს, მისთვის მთავარია მამა ნიკოლოზს სახელი გაუტეხოს. ამიტომ ხელოვნურად შემოაქვს ეს ისტორია საკითხთა წრეში.

არქიმანდრიტი წერს, რომ „სალოსმა“ ღმერთთან „ჩააწყო საქმე“, ეს კი არაქრისტიანულია, რადგანაც ამ დროს სხვა მოწაფეები დაიჩაგრნენ.
მაგრამ ქრისტიანული თვალსაზრისით, რწმენა მეცადინეობაზე მაღლა დგას. ღმერთისა და წმინდანის რწმენის გამო მორწმუნეებს ხშირად უადვილდებათ დაბრკოლებათა გადალახვა. იგივე მოხდა ამ შემთხვევაშიც.

„აქვე არიან ვითომცდა სხვისი ცოდვების “გამომტირებელი წმინდანები“, რომელთა საქმიანობაც უფრო ე. წ. კარმის გაწმენდას მიესადაგება. ასეთებს სულიწმინდა ამხელს დავითის ფსალმუნებით: „ძმა დახსნით ვერ დაიხსნის კაცს, ვერ მისცემს ღმერთს მის გამოსასყიდს (ფს.48.8)“ _ წერს არქიმანდრიტი.

ცხადია აქ არქიმანდრიტი ირიბად მამა გიორგი ბასილაძეს ეკამათება. სხვისი ცოდვების გამოტირებაზე შეიძლება ითქვას შემდეგი: ძალად ცხონება არავის გაუგია, ამიტომაც სხვისი ცოდვების სრულად საკუთარ თავზე აღება და ძალად ვინმეს გადარჩენა შეუძლებელია. წმინდანები ნაწილობრივ ტვირთულობენ ადამიანთა ცოდვებს, რადგანაც მისდევენ პავლე მოციქულის სიტყვებს: „ურთიერთას სიმძიმე იტვირთეთ და ესრეთ აღასრულეთ სჯული იგი ქრისტესი (გალ. 6, 2)“. არქიმანდრიტ ფილიშვილზე განუზომლად დიდი ავტორიტეტი ამბა იოსებ ისიქასტიც ბრძანებს: „მე ჩემს თავზე ვიღებ იმის განსაცდელს, ვისაც ვეხმარები“ (ბერი იოსებ ათონელი, მონაზვნური გამოცდილების გადმოცემა, 2004, გვ. 134).
კიდევ ერთხელ გავიმეორებთ: წმინდანი ძალად კი არ ეხმარება ადამიანს, არამედ იმ შემთხვევაში, როდესაც მის რწმენასა და მონდომებას ხედავს.

რუსული ბროშურებიდან გადმოწერილი მასალების მიხედვით საუბრობს არქიმანდრიტი ბოლო ჟამის შესახებ, ხანდახან კი საკუთარ ფანტაზიასაც აძლევს გასაქანს და ასე ახასიათებს ანტიქრისტეს: „იგია ხალხთა ბელადი, ხალხთა მამა. მისთვის ცეკვავს და მღერის ყველა მისი თანამედროვე თუ ფოლკლორული ანსამბლი… მისი მომღიმარე სურათებია გამოკრული ბილბორდებსა თუ შენობებზე“. არქიმადრიტი განაგრძობს: „გამოცხადებიდან“ ცნობილია, რომ ანტიქრისტე მძიმე ფიზიკურ ჭრილობას გადაიტანს და სასწაულებრივად წამოდგება ფეხზე. წარმოიდგინეთ რამდენი ლექსი და ბალადა დაიწერება ამაზე მსოფლიოს სხვადახვა ენაზე, გადაიღებენ ფილმებს“.

ანტიქრისტეს მმართველობის უკანასკნელი პერიოდი უაღრესად მძიმე იქნება კაცობრიობისათვის. საყოველთაო დევნას თან დაემატება უმძიმესი ბუნებრივი კატაკლიზმები, ამიტომ ლექსების წერისა და კინემატოგრაფიისათვის, საეჭვოა, რომ ვინმემ მოიცალოს.

ცხადია, არქიმანდრიტი შანსს არ გაუშვებდა ხელიდან, რომ არ გაესვა ხაზი თავისი განსწავლულობისათვის და არ გაენათლებინა მკითხველები. სქოლიოებში მოცემულია შემდეგი განმარტებანი: “ექსკლუზივი _ აქ: განსაკუთრებულობა“, „საკრალური _ წმინდა, კურთხეული“, „ხაკა _ მაორის ტომის მამაკაცთა რიტუალური ცეკვა ბრძოლის წინ, მოწინააღმდეგის შესაშინებლად; ხაკას ტრადიციულად ატარებს ახალი ზელანდიის მორაგბეთა ნაკრები მატჩის წინ“. სქოლიოში ასევე შეხვდებით გერმანელ ფილოსოფოს „მანუელ კანტს“, რომელსაც სინამდვილეში „მანუელი“ ერქვა და ა. შ.
ერთი სიტყვით, როგორც ახალი ბროშურიდანაც ჩანს, არქიმანდრიტი იერომიელი არ აპირებს ძველი გზიდან გადახვევას.

შენიშვნები:

1) თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი“, გვ. 78.

2) Слова Преподобного Симеона Нового Богослова, т. II, М., 2006, გვ. 523-524.

3)მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი, მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია, თბ., 2010, გვ. 81.

4) ციტირებულია: მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი, მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია, თბ., 2010, გვ. 67.

5) მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი, მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია, თბ., 2010, გვ. 55.

6)Слова Преподобного Симеона Нового Богослова, т. II, М., 2006, გვ. 533.

7) ფეხითმოსიარულე, II, გვ. 106-107.

8) წმ. მღვდელთმთავარი ნიკოლოზ სერბი (ველიმიროვიჩი), მისიონერული წერილები, თბ., 2005, გვ. 253.
9) წმიდა იოანე სინელი, კლემაქსი, ანუ კიბე, თბ., 2005, გვ. 316.

10)Архимандрит Софроний (Сахаров), Видеть Бога как он есть, Свято-Троицкая Сергиева Лавра, 2006, გვ. 235.

11)წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 185.
მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი, მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია, თბ., 2010, გვ. 341.

12)მღვდელი ლევან მექოშვილი, საქართველო მეორედ მოსვლის წინ, მითი და სინამდვილე, თბ., 2008, გვ.51.

13) დ. მშვენიერაძე, ბერის დიადემა, II, თბ., 2007, გვ. 132.

14)ჭეშმარიტება სულის უკვდავებაშია, ცხოვრება და მოღვაწეობა ბერი გაბრიელისა, გამოიცა საგარეჯოსა და ნინოწმიდის ეპისკოპოს ლუკას (ლომიძე) ლოცვა-კურთხევით, გვ. 188.

15)ძალა და თავისუფლება, გვ. 180.

16)მღვდელი ლევან მექოშვილი, საქართველო მეორედ მოსვლის წინ, მითი და სინამდვილე, თბ., 2008, გვ.51.

17)იხ. სიკვდილისშემდგომი შეგონებანი და წინასწარმეტყველებანი ღირსისა მამისა ნილოს მირონმდინარისა, ათონელისა, თბ., 2004, გვ. 404-414.

18)ეპისკოპოსი კირიონი, ივერიის კულტურული როლი რუსეთის ისტორიაში, თბ., 2009, გვ. 102.

19)Письма Святогоца к друзьям своим о Святой Горе Афонской, М., 2008, გვ. 199.(პირველი გამოცემა 1850წ.)

20)ბერის დიადემა, თბ., 2011, გვ. 314.

21)Акафист Пресвятой Богородице в честь чудотворной иконы “Иверской“, М., 2009, с. 3.

22) ფეხითმოსიარულე, II გვ. 230.

23) ძალა და თავისუფლება, გვ. 122.

24) სახელმწიფოებრივი კატეხიზმო, თარგმნა დეკანოზმა არჩილ მინდიაშვილმა, თბ., 1999, გვ. 10.

25) სულიერი მდელო, გვ. 520.

26) სახელმწიფოებრივი კატეხიზმო, თარგმნა დეკანოზმა არჩილ მინდიაშვილმა, თბ., 1999, გვ. 11.

27) კ.კეკელიძე, რუსთველოლოგიური ნარკვევები, თბ., 1971, გვ. 37.

28) იხ. მერაბ ცინცაძის წერილი ,,ფეხითმოსიარულე“, IV, გვ. 70.

Posted in რელიგიური პუბლიცისტიკა | Tagged , | 1 Comment

მამა გიორგი ბასილაძის სწავლებათა თაობაზე (პასუხად არქიმანდრიტ იერომიელ ფილიშვილს) ნაწილი II

a94996a19ec3

წ  მ  ი  დ  ა  ნ  ე  ბ  ი  ს      შ  ე  ს  ა  ხ  ე  ბ

I. წმიდანობის არსი

უპირველეს ყოვლისა, უნდა გავარკვიოთ, თუ რას გულისხმობს სიტყვა ,,წმიდანი“ და ვინ შეიძლება მოვიხსენიოთ ,,წმიდანად“. ღმერთშემოსილ მამათა სწავლებით: ,,წმიდანობა არ არის ეთიკური გაგება, არამედ ონტოლოგიური. წმიდაა არა ის, ვინც დიდია ადამიანური მორალით ან ცხოვრებაში ჩადენილი გმირობით, თუნდაც ლოცვით… არამედ ის ვინც ატარებს თავის თავში სულიწმიდას“(1)ე. ი. წმიდანად იწოდება მხოლოდ ის ადამიანი, ვისაც სიცოცხლეშივე მოუპოვებია სულიწმიდის მადლი. შესაძლოა, ადამიანი იყოს უსპეტაკესი ზნეობის, დიდად მლოცველი, მმარხველი, უდიდესი ასკეტი, მაგრამ იგი მას ვერ ვუწოდებთ წმიდანს, თუ არ აქვს მოპოვებული სულიწმიდის მადლი. საპირისპიროდ, შეიძლება ადამიანი გარეგნულად გვეჩვენებოდეს სრულიად უზნეო: იგინებოდეს, ღიად იკმაყოფილებდეს ბუნებრივ მოთხოვნილებებს, ჭამდეს ხორცს ვნების კვირაში, დასცინოდეს მღვდლებს და წვავდეს ხატებს (როგორც იქცეოდნენ სალოსები), მაგრამ ფლობდეს სულიწმიდას საკუთარ თავში. ეს უკანასკნელნი არიან წმიდანები. ამრიგად, ს ი წ მ ი დ ი ს     კ რ ი ტ ე რ ი უ მ ი ა        ა რ ა     ზ ნ ე ო ბ რ ი ვ ი    ქ ც ე ვ ა,  ა რ ა მ ე დ    ს უ ლ ი ს    შ ი ნ ა გ ა ნ ი     მ დ გ ო მ ა რ ე ო ბ ა ,    მ ა დ ლ მ ო ს ი ლ ე ბ ა. ზნეობრივი ქცევის თვალსაზრისით, ჩვენ ვერ განვასხვავებთ წმიდანს უწმიდურისაგან. აქ სულიერი ხედვაა საჭირო. ამიტომაც სალოსებს არათუ წმიდანებად არ თვლიდნენ, არამედ დევნიდნენ, როგორც უცოდვილეს და ზნედაცემულ ადამიანებს.

II. სალოსური მოღვაწეობის მოკლე განმარტება

თვით აკადემიურ საღვთისმეტყველო გამოცემებშიც კი ხშირად არასწორადაა განმარტებული სალოსობის არსი. წერენ, რომ ,,სალოსობა წარმოადგენს ასკეზის ერთ-ერთ სახეობას… რომლის გარეშეც, მისი მიმდევრების აზრით, შეუძლებელია წმიდანობის მიღწევა.“ (2)ამ მსჯელობაში ორი სერიოზული შეცდომაა დაშვებული. სალოსობა მთელი თავისი სისავსით, ასკეზის სახედ ვერ ჩაითვლება. ასკეტურ მეთოდთა მიზანი სულიწმიდის მადლის მოპოვებაა; ქალების აბანოში სირბილით, ლანძღვა-გინებით, ვნების კვირაში ხორცის ჭამით კი წმიდანი არავინ გამხდარა. ასეთი საქციელით სული უმალ სასიკვდილოდ დაზიანდება, ვიდრე სულიწმიდის მადლს მოიპოვებს. სალოსობა წმიდანობის მისაღწევი საშუალება კი არ არის, არამედ წმიდანობის გამოვლენა. სალოსური მოღვაწეობის მეშვეობით კი არ ხდებიან წმიდანები, არამედ პირიქით, წმიდანად გახდომის შემდეგ იწყებენ სალოსობას. წმ. სვიმეონ სალოსი 29 წლის განმავლობაში იღწვოდა უდაბნოში და მხოლოდ განწმედის შემდეგ დაიწყო სალოსობა.

სალოსური საქციელი მხოლოდ წმიდანის მიერ შეიძლება იყოს ჩადენილი. ადამიანს, რომელსაც უვნებობის მდგომარეობისთვის არ მიუღწევია, რა თქმა უნდა, დააზიანებს იგივე ქალების აბანოში შევარდანა და ბილწსიტყვაობა. ასეთ საცდურს მხოლოდ უვნებომ შეიძლება გაუძლოს. წმ. იოანე სინელი წერს: ,,მკურნალმა საკუთარ თავში სრულიად უნდა მოსპოს ვნებები, რათა შეძლოს, საჭიროების შემთხვევაში რაიმე ვნება, უმეტესად კი, მრისხანება დაიბრალოს. თუ საკუთარ თავში ვნებებს სრულად არ გაანადგურებს, მაშინ ვნების გარეშე თავის მოჩვენებას ვერ შეძლებს.“ (3)

სალოსები იქცეოდნენ უზნეოდ, მაგრამ მათში მაინც რჩებოდა სულიწმიდა. მაშ, რაშია საქმე? მამა გიორგი ბრძანებს: ,,ის, რაც მორწმუნეთათვის კანონია, წმიდანისთვის კანონი არაა! წმიდანები ,,კანონგარეშენი“ არიან… წმიდანი სულ სხვა საფეხურზეა და მისთვის სულ სხვა კანონების დაცვაა სავალდებულო(4). ახლა ნურავინ აყმუვლდება, ეს ,,ორმაგი სტანდარტიაო“. თუ მამა გიორგის ამ სიტყვებს არ გავითვალისწინებთ, მაშინ ვერავინ ახსნის, როგორ შეიძლება ადამიანი ბილწსიტყვაობდეს, ღიად იკმაყოფილებდეს ბუნებრივ მოთხოვნილებებს, ჭამდეს ხორცს ვნების კვირაში და მაინც რჩებოდეს სულიწმიდის მადლის მფლობელად.
ეს ყოველივე სიმბოლურად შეიძლება შევადაროთ შაშს. სანამ ფიგურა გააღწევს ბოლომდე, ის ყველა წესისა და კანონის მიხედვით მოქმედებს, ,,დამკში გასვლის~ შემდეგ კი აღარც ერთ წესსა და კანონს აღარ ემორჩილება.

სალოსები არღვევდნენ სჯულისკანონსაც კი! ლაოდიკიის კრების 50-ე კანონი განაჩინებს: ,,არ შეიძლება ორმოცდღიანი მარხვის ბოლო კვირის ხუთშაბათს გახსნილება და ამით მარხვის ყველა დღის უპატიო-ყოფა, არამედ საჭიროს სრული მარხვის დაცვა.“ (5) წმიდა სვიმეონ სალოსს კი, თითქოს სპეციალურად, არაფერი უხმევია დიდმარხვის დაწყებიდან დიდ ხუთშაბათამდე, ხუთშაბათს კი ხორცით გაახსნილა, რის გამოც ყველა განიკითხავდა, როგორც ღვთისმგმობელს.(6)
ასე რომ, ის რაც მორწმუნეთათვის კანონია, წმიდანისათვის კანონი არ არის. მამა გიორგის თქმით: `წმიდანი სიწმიდის ისეთი ცეცხლია, რომ მას ვერაფერი ვერ ბილწავს.“(7)
III. წმიდანები და ცოდვილები

,,მამა გიორგის სწავლებაში ყველგან მკვეთრად იმიჯნება წმიდანი ცოდვილისაგან~ – წერს არქიმანდრიტი და შემდეგ იწყებს იმის თავგამოდებულ მტკიცებას, რომ თურმე წმიდანებიც ცოდვილები არიან.

წმიდა მამები მკვეთრად მიჯნავენ წმიდანს ცოდვილისგან, მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად სურს ეს არქიმანდრიტს. წმიდანი განუზუმლად აღემატება ცოდვილს თავისი სულიერი ძალით, შემეცნებით და უფალთან სიახლოვით. მოუსმინეთ წმ. სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს: ,,ერთი ღვთის შემცნობელი და მისგან შეცნობილი უმჯობესია მილიარდ ურწმუნოზე და ღვთის უმეცარზე“.(8)
არ გვგონია, არქიმანდრიტი შეგვედავოს, რომ წმ. მამა აქ მკვეთრად მიჯნავს წმიდანს ცოდვილისაგან. წმ. სილუან ათონელიც ბრძანებს: ,,ღმერთი იდიდება წმინდანებში, წმინდანები კი იდიდებიან ღმერთით. დიდება, რომელსაც აძლევს უფალი წმინდანებს, იმდენად დიდია, რომ ადამიანებმა რომ დაინახონ წმინდანი ისეთი, როგორიც იგი არის, შიშისა და ღვთისმოსაობისაგან დაეცემოდნენ მიწაზე, იმიტომ, რომ ხორციელ ადამიანს არ შეუძლია აიტანოს დიდება ზეციური გამოცხადებისა.“(9)

მამა გიორგიმ თავიდანვე გაგვაფრთხილა: იმის მტკიცება, რომ წმიდანები მიწიერ ცხოვრებაში არ არსებობენ და ყველანი ცოდვილები არიან, ბოროტის მახეა. ,,ჯერ სამოცდაათ წელზე მეტ ხანს უმტკიცებდნენ ხალხს, რომ ღმერთი არ არსებობსო და მით უმეტეს, წმიდანები. მერე კი დაიწყეს იმის მტკიცება, რომ ყველანი აუცილებლად ცოდვილები უნდა იყვნენ!.. ამაში უნდა ამოიცნოთ ეშმაკის მზაკვრობა! ეს მას არ აწყობს, რომ წმიდანები არსებობდნენ! რომ ხალხი არ სცნობდეს მათ!~ (10)

არქიმანდრიტი კი უმალ ეშმაკებს მიჰყვება, ვიდრე წმიდანებს და მათთან ერთად გვიმტკიცებს, რომ წმიდანებიც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ცოდვაში იყვნენ. მამა გიორგის თქმით, თუ წმიდანი ამბობს, რომ ცოდვილია, მას ამ შემთხვევაში მხედველობაში აქვს წარსული. წმიდანი იმდენად არის ცოდვილი, რამდენადაც წარსულში აქვს ჩადენილი ცოდვა. თუ ის ახლაც ცოდვაშია, მაშინ ის ცოდვილი ყოფილა და არა წმიდანი!

თუ წმიდანიც ცოდვილია, მამაო, მაშინ წმიდანი როგორღა არის? აი, ეს გაგვაგებინეთ. აქ მესამე გამორიცხვის კანონს უნდა მივმართოთ ლოგიკიდან (თქვენნაირ განსწავლულ ადამიანს უთუოდ გაგებული ექნება ამის შესახებ): საგანი ან არის, ან არ არის. მესამე გამორიცხულია. ასე რომ, შეუძლებელია ადამიანი ერთდროულად წმიდანიც იყოს და ცოდვილიც. ის ან წმიდანია ან ცოდვილი. თუ იტყვით, რომ წმიდანობა ამ ცხოვრებაში არ არსებობს და მხოლოდ წუთისოფლიდან გასვლის შემდგომ ხდებან წმიდანები, ეს უკვე აბსურდია. ვინაიდან წმ. მამათა თქმით, წმიდანი ისაა, ვისაც მოუხვეჭავს სულიწმიდა. ,,ვინ წოდებულა წმიდანად სულიწმიდასთან თანაზიარების გარეშე? არავინ – არასოდეს~(11). – ბრძანებს წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი. სულიწმიდის მადლის მოპოვება კი მხოლოდ ამ ცხოვრებაშია შესაძლებელი და არა გარდაცვალების შემდგომ. წმ. მამები სიცოცხლეში აღწევდნენ არათუ უცოდველობის, არამედ უვნებობის მდგომარეობას. არქიმანდრიტს კი ჰყოფნის კადნიერება, ამტკიცოს, რომ ისინი მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ცოდვილები იყვნენ.

ისევ წმ. მამის სიტყვებს მოვიტანთ იმის შესახებ, რომ უფალთან ერთობას წმიდანები სიცოცხლეშივე აღწევენ: ,,თუ რამდენად ძალუძთ ადამიანებს იხილონ უფალი ამის შესახებ თავად იესო ქრისტეს მოვუსმინოთ: ,,ნეტარ იყვნენ წმიდანი გულითა, რამეთუ მათ ღმერთი იხილონ (მათ. 5, 8). ამაზე რაღას იტყოდი? თუმცა წინასწარ ვიცი რასაც მიპასუხებ: დიახ, მართლაც იხილავენ უფალს წმიდანი გულითა, მაგრამ არა სააქაო, არამედ საიქიო ცხოვრებაშიო, რამეთუ ვერ გირწმუნებია იმ მადლის არსებობა, რითაც უფალი თითოეულ ჩვენგანს ამწყალობებს… მითხარ, ძვირფასო, როგორ შეძლებ იხილო უფალი იმქვეყნად, როდესაც აქ ვერ მოგიხერხებია ეს? თუკი უფალმა ბრძანა, რომ მხოლოდ წმიდა გულს ძალუძს მისი ჭვრეტა, მაშინ თითოეულ ჩვენგანს გულის განწმედისთანავე ღმერთი შეუძლია იხილოს. თუკი ოდესმე შეძლებ გულის გაწნწმენდას, დამერწმუნე, მყისვე იხილავ უფალს და ჩემი სიტყვების ჭეშმარიტებაშიც ეჭვი აღარსოდეს შეგეპარება. მაგრამ აზრადაც არ მოგსვლია გულის გაწმენდა და აბა, საიდან დაიჯერებდი, რომ ჭეშმარიტად შესაძლებელია უფლის ხილვა? მიპასუხე, არის თუ არა შესაძლებელი ამჯერად მაინც უფლის ჭვრეტა? თუ მეტყვი, რომ უფალს ჭვრეტენ მხოლოდ სიკვდილის შემდგომ, მაშინ იმაშიც უნდა დამეთანხმო, რომ გულისშემუსვრილება მხოლოდ სიკვდილის შემდგომ არის შესაძლებელი. ამრიგად, თუ დაგიჯერებ, უფლის ჭვრეტა არც სიკვდილამდე და არც სიკვდილის შემდეგ არ ყოფილა შესაძლებელი. რამეთუ სიკვდილის შემდეგ სათნოებებს ვეღარ ჩავიდენთ, რათა მათი საშუალებით მაინც შევძლოთ გულის განწმენდა. უფალი იესო ქრისტე კი აი, რას ამბობს: `რომელსა აქუნდენ მცნებანი ჩემნი და დაიმარხნეს იგინი იგი არს, რომელსა უყუარ მე; ხოლო რომელსა უყუარდე მე, .მეცა შევიყუარო და გამოუცხადო მას თავი ჩემი(იოანე 14, 21). რას გულისხმობს უფალი იესო ქრისტე – აწმყო თუ მომავალ ცხოვრებას? რასაკვირველია, აწმყოს, რაკიღა მცნებათა აღსრულება მხოლოდ სააქაო ცხოვრებაშია შესაძლებელი~(12).

წორედ ამიტომაც წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი თავის მოძღვარს სვიმეონ მოშიშს წმიდანის პატივს მიაგებდა მის ოფიციალურ კანონიზებამდე, რის გამოც მთელი სინოდი აუმხედრდა და სასტიკად დასაჯეს წმ. მამა. (13)

განღმრთობილებს აღარ აქვთ ცოდვით დაცემის საფრთხე. ისინი ღმერთშემოსილნი არიან და ღვთაებრივი გარსი იცავს მათ სულს. ,,პავლე მოციქულს ბრძოლა რომ მოსდიოდა მისი გონება ისხლეტავდაო მას~. – ბრძანებდა მამა გაბრიელი. მას, ვინც მადლით მიაღწია უფალთან სრულ ერთობას, აღარავის ძალუძს მისი დაშორება მამის წიაღისაგან: ,,თუ ღვინოში ცოტა წყალს შეურავ, მათი გაყოფა უკვე შეუძლებელი ხდება. ასეთივეა ბერის ერთობა ქრისტესთან~(14).

წმიდა სილუან ათონელის სულიერი მემკვიდრე, არქიმანდრიტი სოფრონი (სახაროვი) კი ბრძანებს: ,,გვევლინება რა თავის ნათელში, უფალი შემდგომ მიეფარება ჩვენგან. დაკარგვით გამოწვეული უზომო მწუხარების გამო სული მიდის ტოტალურ მონანიებამდე, ,,საკუთარი თავის მოძულებამდე~, ამის გარეშე საეჭვოა, ადამიანისათვის, პირველქმნილი ადამის მემკვიდრისათვის, გათავისუფლდეს სატანისეული დაცემის ნაკვალევისაგან. მხოლოდ ამის შედეგად შეუძლია ადამიანს შევიდეს არაღამეული ნათლის სფეროში, ,,შინაგანსა მას კრეტსაბმელსა, სადა-იგი წინამორბედად ჩვენთვის შევიდა იესუ(ებრ. 6, 19-20). ეს უკანასკნელი გვევლინება განღმრთობის დასასრულად, როდესაც ახალი დაცემა გამორიცხულია.(15)

IV. განღმრთობის ცნობიერი ხასიათი

იცის თუ არა წმიდანმა რომ წმიდანია? არქიმანდრიტის აზრით, _ არა. იგი თვლის, რომ წმიდანები მხოლოდ საკუთარ ცოდვებს ხედავდნენ. წმ. მამათა სწავლებით, კი განღმრთობა ცნობიერი მოვლენაა. სული აცნობიერებს, თუ ვითარ განიღმრთობა, თუ ვითარ ხდება წმიდანი.

უდიდესი მართლმადიდებელი მისტიკოსი წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი ბრძანებს: ,,ის, ვინც ქრისტეს შეერწყა, ალბათ ისიც შეიგრძნო უეჭველად, ვის შეერია. ვითარცა შიშველი, ოდეს შეიმოსება, სამოსელს შეიგრძნობს და ხედავს კიდეც, ასევე შიშველი სული, ოდეს უფალს შეიმოსავს, კიდეც უნდა გრძნობდეს და ხედავდეს ყოველივეს. თუკი ადამიანი, ღმერთშემოსილი ვერ გრძნობს ვითარ განიღმრთო, მაშინ უნდა ვიფიქროთ, რომ იგი უსიცოცხლო არსებაა: რამეთუ მხოლოდ მიცვალებულები ვერ შეიგრძნობენ, როდესაც მათ ტანისამოსს აცმევენ. ამიტომ ვშიშობ, მკვდრები ან შიშვლები არ იყვნენ სინამდვილეში ის ადამიანები, რომლებიც ასე მსჯელობენ. (16)~

წმ. სვიმეონი _ წერს მღვდელმონაზონი პანტელეიმონი (უსპენსკი) _ ,,იმდენად თავდაჯერებულად საუბრობს საკუთარ თავზე, რომ მიიღო სულიწმიდა და მისი ბაგეებთ მეტყველებს თავად ღმერთი, ისე რეალურად გამოხატავს თავის განღმრთობილობას, რომ მკითხველმა, სრულიად ბუნებრივი იქნება, იფიქროს: `განა ეს ყოველივე საოცრება არ არის?.. ხომ არ იმყოფება ამ ჰიმნების ავტორი ხიბლში? მითუმეტეს, თვითონვე აცხადებს, რომ სიცოცხლეში მას მიიჩნევდნენ ამაყ და მოხიბლულ ადამიანად (17)
ამის მიზეზი კი ის არის, – წერს მღვდელმონაზონი პანტელეიმონი, – რომ იშვიათს თუ მიუღწევია იმგვარი სულიერი სიმაღლისათვის, როგორსაც მიაღწია წმ. მამამ. ყოველი ცალკეული ადამიანისათვის კი მხოლოდ ის არის გასაგები, რაც შეიცნო თავისი პატარა გამოცდილებით.“ (18)

წმ. სვიმეონი მართლაც ცხადად საუბრობს იმის შესახებ, თუ ვითარ განიღმრთო მისი სული, გონება და სხეული, თუ ვითარ არის იგი შემოსილი უფლის ნათლით. ,,ჩვენი სხეულის ნაწილები ხდება ქრისტეს სხეულის ნაწილები და ქრისტე ხდება ჩვენი სხეულის ნაწილი… ჩ ე მ ი   თ ი თ ი ც   ქ რ ი ს ტ ე ა   დ ა   ჩ ე მ ი                    ს ა რ ც ხ ვ ი ნ ე ლ ი ც.(19) გესმით, რას წერს წმ. მამა? ჩემი სასქესო ორგანოც კი ქრიტეაო! ეს სიტყვები, რომლებიც გაუგონარ მკრეხელობად შეიძლება მოეჩვეოთ დღევანდელ ,,მორწმუნეებსაც“, ყოვლად გაუგებარი იყო სვიმეონის თანამედროვეთათვისაც და ამიტომაც უსასტიკესად დევნიდნენ მას, როგორც ხიბლში მყოფსა და ეშმაკეულს. ეს სიტყვები გამოხატავს წმ. მამის სულიერ და ხორციელ განღმრთობილობას. მას იმდენად განუწმედია საკუთარი სული და სხეული, რომ აქვს კადნიერება თქვას: ჩემი სასქესო ორგანოც კი ქრისტეაო. ,,ასე რომ, თუ შენ შეიმოსე ქრისტე მთელი შენი სხეულით, მაშინ შენც ყოველგვარი სირცხვილის გარეშე გაიფიქრებ ყოველივე იმას, რაზეც მე ვსაუბრობ~(20). – ბრძანებს წმ. მამა.

განღმრთობის მთელი სიხარული მის ცნობიერ ხასიათში მდგომარეობს. წმიდანებმა სიცოცხლეშივე იცოდნენ, რომ წმიდანები იყვნენ. წმ. სერაფიმე ვირიცელი სიცოცხლეშივე წინასწარმეტყველებდა თავისი წმიდანად შერაცხვის შესახებ(21). ასევე მამა გაბრიელიც ბრძანებდა: ,,ჩემამდე ჯერ ჩემი მოძღვრები უნდა შეირაცხონ წმიდანებადო.~

არქიმანდრიტს მოაქვს მაგალითები წმიდათა ცხოვრებიდან, როდესაც ისინი აღსასრულს შიშითა და ძრწოლით ხვდებოდნენ. მაგრამ აქვე გვაქვს უამრავი შემთხვევა, როდესაც წმიდანები მშვიდად, ყოველგვარი შფოთის გარეშე აღესრულებოდნენ ხოლმე. წმ. პავლე მოციქულს არათუ ეშინოდა აღსასრულისა, არამედ დარწმუნებული იყო, რომ სიკვდილის შემდეგ უფალს შეუერთდებოდა და მიიღებდა გვირგვინს თავისი მოღვაწეობის გამო: ,,კეთილი ბრძოლით ვიბრძოდი, განვვლე ასპარეზი, რწმენა შევინარჩუნე. ახლა კი მომელის მე სიმართლის გვირგვინი, რომელსაც მომცემს მე უფალი, მართალი მსაჯული~(2ტიმ. 4, 7-8). წმ. სერაფიმე საროველი სიკვდილის შესახებ ამბობდა: ,,_ რა სიხარულია! როგორი აღფრთოვანება მოიცავს მართლის სულს, როდესაც ხორცთან განშორების შემდეგ ანგელოზები აიტაცებენ და ღვთის სახის წინაშე წარადგენენ(22).~ როდესაც ერთმა მონაზონმა ჰკითხა წმ. მამას, შეხვდებოდნენ თუ არ ოდესმე ისინი ერთმანეთს, წმ. სერაფიმემ ზეცაზე მიუთითა და უთხრა: ,,_ იქ შევხვდებით; იქ უკეთსია, უკეთესი.“(23)

აბა, რატომ განიცდიდნენ ცალკეული წმიდანები შიშს სიკვდილის წინ? საქმე ისაა, რომ ყველა წმიდანს როდი მიუღწევია სულიერი განვითარების უმაღლესი საფეხურის – განღმრთობისათვის. წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველის თქმით, რაც უფრო უახლოვდება ადამიანი ღმერთს, მით უფრო ცხადად აცნობიერებს საკუთარ ღმერთშემოსილებას. ყველა წმიდანი კი ერთნაირ სიმაღლეზე როდი ასულა.
არის მეორე გარემოებაც. მამა გაბრიელი ბრძანებს: ,,განღმრთობილი… დიდი სიმდაბლით იფარავს თავს, რომ არ დასწვას ადამიანები, რადგან განცხადებულად რომ იცხოვროს, ვერ გაუძლებენ მის ნამდვილ ყოფას და შური შესჭამთ. შურიც რომ არა, მოყვასო, ვერ ძალუძთ მისი დატევნა, იმდენად დიდია ეს მათი გონებისათვის.~(24) ღირსი მამები, ერთი მხრივ, იფარავდნენ თავს და მეორე მხრივ, აძლევდნენ მაგალითს ძმებს, რომ სიკვდილის ჟამსაც არ ყოფილიყვნენ გულდამშვიდებულნი და მთელი სასოება უფალზე დაემყარებინათ.
უგუნურ ადამიანებს კი არ ესმოდათ ეს ყოველივე და ხშირად მოხიბლულებად მიაჩნდათ წმიდანები.

არქიმანდრიტი იერომიელი პირველი როდია, ვინც მოხიბლულად მიიჩნევს წმ. მამას. ხიბლში მყოფსა და ეშმაკეულს უწოდებდნენ წმ. სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს. ,,წმ. სილუან ათონელის ცხოვრებაშიც~ ვკითხულობთ: ,,ბევრს არ უყვარდა იგი, ბევრი აგინებდა პირში; უწოდებდნენ მოხიბლულს, არც ერთხელ არ გაუცია მას შესაფერისი პასუხი.~ მონაზვნები გაოგნებულნი იყვნენ წმ. მამის საუბრებით:
,,_იგი… ისე გაბედულად ლაპარაკობდა ღმერთზე როგორც მშობლიურ მამაზე, რომ მე ვაჩერებდი მას დავეუბნებოდი: ,,შეჩერდი, მამაო…~ მე მეჩვეებოდა, რომ მან დაკარგა შიში ღვთისა…
_ბრაზდებოდა თუ არა როცა თქვენ აჩერებდით?
_ო, არა! იგი იყო რბილი ადამიანი, არ მახსოვს ოდესმე გაბრაზებულიყოს.
_მამა ტროფიმე, თქვენ იცით, რომ ხიბლში მყოფნი ყოველთვის ურჩნი არიან და ბრაზდებიან, როცა მათ ჰკიცხავენ. როგორ არ მიაქციეთ ამას ყურადღება?
_აი, ხედავთ, ღმერთმა დაფარა ჩემგან… მე მხოლოდ ახლა გავიგე ჩემი შეცდომა.~ (25)

მსგავსად ამისა, მამა გიორგიც მშვიდად ხვდება ასეთ ბრალდებებს: ,,ხიბლი საშიში რამაა, მაგრამ ვეჭვობ, მისი არსი კარგად ესმოდეთ მათ, ვინც ამას ავრცელებს ჩემზე… ახალ დროებაში ჯერჯერობით ხიბლზე მეტი დანაშაული ვერ მომაკერეს… ხიბლი უბრალოდ ყველაზე ხელსაყრელი იარაღია ისეთი ადამიანის წინააღმდეგ, ვინც ისე არ ფიქრობს და არ მეტყველებს, როგორც თვითონ.“ (26)
ხიბლში მყოფისათვის დამახასიათებელია უკიდურესი ეგოცენტრიზმი. მამა გიორგი ხიბლში რომ იყოს, მორწმუნეებს მხოლოდ მასთან სიარულს აიძულებდა, მამაო კი არავის ზღუდავს არჩევანში.
,,_მამა გიორგი, ადამიანთა ნაწილი მათი არაეკლესურად ცხოვრების მიზეზად სასულიერო პირთა მიმართ უნდობლობას ასახელებს. თქვენ რას ეტყოდით მათ?
_…შენ თუ ერთგან ექიმი არ მოგწონს, რავა, მკურნალობაზე აიღებ ხელს თუ კარგი ექიმის ძებნას დაიწყებ?! ჰოდა, ადამიანს თუ გაცნობიერებული აქვს თავისი სულიერი უძლურებანი და სნეულებანი… მაშინ ეს ადამიანი სლის მკურნალობის საქმეს არ მოეშვება და არ მოისვენებს მანამ სანამ ნამდვილ მკურნალს არ მიაგნებს.“(27)

არქიმანდრიტს ხიბლის უტყუარ ნიშნად ეჩვენება მამა გიორგის შემდეგი სიტყვები: ,,_ მე იცით ვინა ვარ?!.. თუმცა ახლა თქვენ რას გაიგებთ… აგერ ხელისგულზე მაქვს ნიშანი. ზედ მაწერია ღმერთიდან, რატომ ვიძახი ამას. წმიდანები შესანიშნავდ აცნობიერებდნენ საკუთარ ღვთივრჩეულობას. წმ პავლე მოციქულიც ბრძანებდა: ,,რაჟამს სათნო-იყო ღმერთმან, რომელმან გამომირჩია მე დედის მუცლით ჩემითგან და მიწოდა მე მადლითა მისითა გამოცხადებად ძე მისი ჩემ მიერ~(გალატ. 1,15).

არქიმანდრიტს დიდად მოსწონს ათონელ ბერთა პრინციპი: `ათონის მთაზე როდესაც საუბარი რომელიმე მამის სიწმიდეზე ჩამოვარდებოდა ხოლმე, მამები დინჯად პასუხობდნენ – ვნახოთ, როგორი იქნება მისი აღსასრული~(გვ. 26).
წმ. მამის თქმით კი, ,,ამ დადებითმა სიფხიზლემ, ისე როგორც ყველაფერმა ადამიანურ ცხოვრებაში შეიძლება საჭირო საზღვრებს გადააბიჯოს და მიიღოს ხასიათი ადამიანური უვარგისობის გადამეტებული სიფრთხილისა. ათონის მონაზვნობა ამ უკანასკნელში უფრო შეიძლება იყოს ბრალდებული.~(28)

განღმრთობილი, ერთი მხრივ, ხედავს საკუთარ უბადრუკობას, მან იცის, რომ განღმრთობა ღვთიური საჩუქარია და არა მისი დამსახურება, ამიტომაც ამბობდა პავლე მოციქული: ,,ქრისტე იესო მოვიდა სოფლად ცოდვილთათვის ცხოვრებად, რომელთაგან პირველი მე ვარ~(1ტიმ. 1,15), ხოლო მეორე მხრივ, ხედავდა რა საკუთარ განღმრთობილობას აცხადებდა: ,,ვჰგონებ, ვითარმედ სული ღმრთისაი მაქუს მე(1კორ. 7,40), `არს ჭეშმარიტება ქრისტესი ჩემ თანა~(2კორ, 11, 10). შემდეგ კი საკუთარ თავს ეტალონადაც სახავდა: `მობაძავ ჩემდა იქმნენით, ვითარცა მე ქრისტესა~(1კორ. 11,1).

მამა გიორგის თქმით წმიდანობა პატივი კი არ არის ადამიანისათვის, არამედ უდიდესი პასუხისმგებლობა: ,,წმიდანს წმიდანობა შემთხვევით ან კიდევ ,,პროტექციით~ კი არ ეძლევა. ის ღმერთს გამოზრდილი და გამოწრთობილი ჰყავს. მას საკმაო სიმტკიცე და თავმდაბლობა გააჩნია საიმისოდ, რომ ,,გაუძლოს~ ადამიანის მიერ ქებას!.. წმიდანისათვის წმიდანობა სრულებით არ არის პრივილეგიისა და ამპარტავნობის საგანი… წმიდანისათვის თავისი სულიერი მდგომარეობა დიდ ძალასა და მადლთან ერთად, უმძიმესი პასუხიმგებლობაცა! ეს ყოველდღიური შეუწყვეტელი შრომაა! და თუ გნებავთ უდიდესი ტკივილიც არის. წმიდანები დედამიწაზე ცხოვრობენ სხვებისთვის“(29).
წმიდანები ჩვენგან თაყვანისცემასა და ხოტბას კი არ მოითხოვენ, არამედ ერთადერთ რამეს: რომ მივცეთ საშუალება დაგვეხმარონ, უმკურნალონ ჩვენს სულიერ სნეულებებს, რაც ჩვენთვისვე არის მაცხოვნებელი.

V. დროისა და სივრცის ფლობა

,,დიდი წმიდანი ფლობს დროს, სივრცეს და მატერიას~ – ბრძანებს მამა გიორგი, – წმიდანს შეუძლია გაქრეს და გაჩნდეს სხვა ადგილას. არქიმანდრიტი კი კატეგორიული ტონით წერს, რომ წმიდანის გაქრობა-გაჩენა ახალი, ფაკირული სიტყვაა ქრისტიანობაში, მამა გიორგის დროსა და სივრცეში მოგზაურობა კი ქიცია და ქიცმაცური, ბოლოს კი იტყვის, რომ წმიდათა მანძილზე გადაადგილების ფაქტებს უფალი მხოლოდ იმ შემთხვევაში უშვებდა, როცა ისინი დაღლილნი და დამაშვრალნი იყვენ(გვ.49-50). ნამდვილად არ ყოფილა დაღლილი მოციქული ფილიპე, რომელიც საჭურისის მონათვლის შემდეგ უხილავი გახდა და ,,უფლის სულმა წარიტაცა~(საქმეები 8,39).

წმიდანის მიერ დროისა და სივრცის ფლობაში დაეჭვება დაეჭვებაა უფლის ყოვლისშემძლეობაში. რა არის წარმოუდგენელი იმაში, რომ ის ვინც ღმერთი ხდება მადლით, ფლობდეს დროსა და სივრცეს? განა ღმერთისათვის რაიმე შეუძლებელია?
მსგავს შემთხვევას ვხვდებით წმ. სერაფიმე საროველის ცხოვრებაში. მონაზვნები მოგვითხრობენ: ,,…ჩვენდა გასახარად მამა სერაფიმე დავინახეთ; ის ანთებულ სანთელთან ნიჩაბით ხელში იდგა და მიწას თხრიდა. სიხარულისაგან გონდაკარგულება დავინახეთ, რომ ჩვენ სანახავად თავად ბერი მოვიდა. ყვირილით ჩავუცვივდით ფეხებში კურთხევის მისაღებად, მაგრამ ფეხზე წამომდგრებმა, ჩვენდა გასაოცრად, დავინახეთ, რომ ბერი უხილავი გახდა. მის მყოფობას მხოლოდ გათხრილი მიწა ადასტურებდა.“ (30)

ასევე ღირსი მამის სამსონის (სივერსი) ცხოვრებაში ვკითხულობთ, რომ იგი შუაღამისას საავადმყოფოში ხორციელად გამოეცხადა თავის სულიერ შვილს, მაშინ როდესაც იქ შეღწევა შეუძლებელი იყო. (31)

მსგავსი შემთხვევები მრავლად არის აღწერილი XX საუკნის ერთ-ერთი გამორჩეული მოღვაწის სქემარქიმანდრიტ ვიტალის (სიდორენკო) ცხოვრებაში. მონაზონი იხსენებს: ,,გამაოცა მონათხრობმა იმის შესახებ, რომ მამა ვიტალი ლოცვის დროს ქრებოდა, ეძებდნენ ყველგან – სახლშიც, სხვენზეც, შემდეგ კი ხედავდნენ, რომ ის იმავე ადგილას იდგა. როდესაც ეკითხებოდნენ, პასუხობდა არსადაც არ წავსულვარო. ერთმა მოძღვარმა შეამჩნია ,,მამა ვიტალი ისე შემოდიოდა, რომ კარებს არ ხსნიდა. ერთხელ დაუდარაჯდნენ და კარები ურდულით დაკეტეს. ამასობაში მოძღვარს ჩაეძინა. გამოღვიძებულმა დაინახა, რომ კარები კვლავ დაკეტილი იყო, მამა ვიტალი კი იდგა და ლოცულობდა.“ (32)

არქიმანდრიტს არ სჯერა მამა გიორგის სიტყვები, რომ წმიდანები ფლობენ საკუთარ სხეულს და შეუძლიათ ავადაც არ გახდნენ(გვ.16). ჩვენი თუ არ გჯერათ, წმ. იოანე სინელს მოუსმინეთ: ,,ვინც უხრწნელების მსგავს საზომს აღწევს, ისინი აღარ ავადდებიან, როგორც ეს ჩვეულებრივ ხდება ხოლმე; რადგან მათში ისევე განადგურებულია ყოველგვარი სნეულების მიზეზი, როგორც მხურვალების ალია დაშრეტილი.(33) განღმრთობა არის ადამიანის ფსიქოფიზიკური არსების შეერთება ღმერთთან. უფალი განაღმრთობს ჩვენს სულს, გონებას და სხეულს. ასე რომ, წმიდანი სრულად ფლობს საკუთარ სხეულს და აქვს თვითაღდგენის უნარიც.
VI. წმიდანების ,,სისასტიკის“ თაობაზე

მამა იერომიელი აღშფოთებულია მამა გიორგის ამ სიტყვებით:
,,_ სად არიან წმიდანებიო?.. და თუ არიან, რას გვემალებიან? რატომ არ გვახმარებიანო?~ _ უსვამენ კითხვას; მდაბიოს, მიუხვედრელსა და ცოდვილს, დამეთანხმებით, აქვს ამ შეკითხვის უფლება… მაგრამ როგორ იქცევა ,,ნამდვილი~?
,,_ ნახეთ, რას მეკითხებოდა?!.. მინდიდა მეხეთქა ცხვირში, რადგან ას წმიდანები კი არ აინერესებდა, არამედ ბოროტის ძალით ჩემთან დავა უნდოდა~.
გულში კი ალბათ ფიქრობდა, რომ შემკითხველის შექმნაში, ღმერთო შემინდე, უფლის ხელი არ ერია~(გვ.12).

ჯერ ერთი, მდაბიო და მიუხვედრელი კი არ ეკითხებოდა მამაოს, როგორი რომანტიკული ფერებითაც ახასიათებს არქიმანდრიტი შემკითხველს, არამედ კაცი, რომელსაც ბოროტის ძალით სურდა მამაოსთან დავა!

ასეთ ადამიანებთან მიმართებაში კი ხანდახან წმიდანები საკმაო სიმკაცრეს იჩენენ. მაგ.: წმიდა ნიკოლოზმა, აღშფოთებულმა არიოზის მკრეხელობით, მას საჯაროდ სილა გააწნა. ,,გადმოგვცემენ, რომ არიოზის მკრეხელურმა სიტყვებმა მას მოთმინების ფიალა აუვსეს და მთელი კრების წინაშე ერეტიკოსს ხელი გაარტყა, რის გამოც ეპისკოპოსის წოდება ჩამოართვეს, მაგრამ ზეციური ხილვის შედეგად მალე დაუბრუნეს“(34).
არქიმანდრიტის აზრით, მკრეხელურია მამა გიორგის შემდეგი სიტყვებიც: ,,წმიდანები მარტო კეთილები არ არიან, არამედ სასტიკებიც. წმიდანებს მხოლოდ განკურნება კი არ შეუძლიათ, სენის შეყრაც ძალუძთ.“

წმ. სვიმეონ სალოსის ცხოვრებაში ვკითხულობთ, რომ წმიდანმა სიელმით დასაჯა გოგონები, რომლებიც ბერებს დასცინოდნენ. ზოგიერთმა მათგანმა მოინანია და განიკურნა, დანარჩენები კი ასეთებად დარჩნენ სიცოცხლის ბოლომდე. (35) იგივე სვიმეონი ხორციელ უძლურებას მოუვლენდა ხოლმე მეძავებს და ლოცულობდა, რომ ისინი აღსასრულამდე ასეთებად დარჩენილიყვნენ, ზოგიერთებზე კი ბოროტ სულებს აძლევდა ხელმწიფებას, რათა მათ ეტანჯათ ისინი (~он насылал на нее демона~), რომ აღარ შეეცოდათ. (36)

არასწორ ინტერპრეტაციას აძლევს არქიმანდრიტი მამა გიორგის შემდეგ სიტყვებსაც: ,,დღეს ბევრი ბოროტად იყენებს მაცხოვრის სიტყვებს – ,,არა წინააღმდგომად ბოროტისა“, და უფრო მეტიც, დღეს თვით ბოროტები იყენებენ ამ სიტყვებს ცვენ წინააღმდეგ. ამიტომ უნდა იცოდეთ, მაცხოვრის შემდეგი სიტყვები ,,არა წინააღმდგომად ბოროტისა“ არის კონკრეტულ შემთხვევაზე ნათქვამი და არა ზოგადად ყველგან და ყველაფერზე… ნახეთ, ღმერთმა დასაჯა ადამი სწორედ იმტომ, რომ მან გაატარა ბოროტის ნება და არ აღუდგა წინ მას. გაბრიელ ბერს ხშირად უთქვამს: ,,როგორ, მე ვიცოდე, რომ ბოროტი მირტყამს მარცხენა ლოყაში და მემ მას მარჯვენა მივუშვირო? მარჯვენას მივუშვერ კი არა, ისეთს ვგლიჯავ, ყბას ჩამოვუღებ!~ ამიტომ არ უნდა მივცეთ უფლება ბოროტს, გაატაროს ჩვენზე საკუთარი ნება.~
ამ სიტყვებში საშინელი მკრეხელობაა~(გვ.37). – წერს არქიმანდრიტი.

არავითარი მკრეხელობა ამ სიტყვებში არ არის. უნდა განვასხვავოთ ერთმანეთისაგან პირადი და საზოგადო ბოროტება. პირადი მტრისაგან წყენა უნდა მოვითმინოთ, ხოლო საზოგადო ბოროტების შემთხვევაში, როდესაც ბრძოლა მიდის მრავალი ადამიანის სულზე, წინ უნდა აღვუდგეთ მას. ქრისტიანობის არსი სწორედ ბოროტებასთან ბრძოლაში მდგომარეობს. მამა გაბრიელის სიტყვებიც სიმბოლურად იმას გულისხმობს, რომ არ უნდა მივცეთ ბოროტ სულებს უფლება ჩვენზე საკუთარი ნებაა გაატარონ. სწორედ ამის გამო დაისაჯა ადამი.

,,ასეთი სასტიკია მამა გიორგი ბასილაძის ღმერთი, მაგრამ არა საკუთარი თავის მიმართ, არამედ სხვებთან ცოდვილებთან მიმართებაში“. – ეს მსჯელობა კი უკვე ბევრად სცილდება გონიერების საზღვრებს. იქნებ განგვიმარტოთ, მამაო, როგორ შეიძლება ღმერთი სასტიკი იყოს საკუთარი თავის მიმართ? ჰგავს ეს მსჯელობა საღ გონებაზე მყოფი ადამიანის დაწერილს?

ღიმილისმომგვრელია არქიმანდრიტის მოგონება მამა გაბრიელზე. თურმე ეპისკოპოსს მამა იერომიელი გაუგზავნია წმ. მამასთან, აინტერესებდა რა ერთი მოძღვრის სულიერი მდგომარეობა. მამა გაბრიელს კი უთქვამს: ,,ეგ მოძღვარი ეშმაკის ხიბლში იმყოფება და წამოდგომა რომ შემეძლოს, სულ აი ამ ჯოხით გავჯოხავდიო (ჯოხზე მიმითითა)~(გვ.40). თუ მამა გაბრიელს შეიძლება გაეჯოხა უღირსი მღვდელი (ამ საქციელში არქიმანდრიტი არავითარ უხერხულობას და მკრეხელობას არ ხედავს), რატომ არ შეიძლება მამა გიორგის ასევე მკაცრი პასუხი გაეცა იმ ადამიანისათვის, რომელსაც ბოროტის ძალით მისთან დავა უნდოდა? იმიტომ, რომ არქიმანდრიტს ერთ შემთხვევაში ერთი აწყობს, მეორეში – მეორე. სწორედ ეს არის ,,ორმაგი სტანდარტი~ წარამარა რომ გაიძახის მამა იერომიელი თავისი ,,ბროშურის~ ფურცლებიდან!

VII. წმიდანების იერარქიასთან დამოკიდებულების შესახებ

თავისი ,,ბროშურის~ 50-ე გვერდზე არქიმანდრიტი იერომიელი წერს, რომ ,,ფსევდო-წმინდანები ოპოზიციაში უდგანან საეკლესიო იერარქიას“. აუცილებელია, ორიოდე სიტყვა ითქვას ამ საკითხზე, თუ რას ადასტურებს ეკლესიის ორიათასწლოვანი სულიერი გამოცდილება წმინდანებისა და იერარქიის ურთიერთმიმართების შესახებ.

,,ყოველთავე, რომელთა ჰნებავს ღმრთის მსახურებით ცხოვრებაი ქრისტე იესოს მიერ, იდევნენ~(2ტიმ. 3,12). – ვკითხულობთ წმინდა წერილში. მართალი რწმენის აღმსარებელნი, წმინდანები ყოველთვის იყვნენ დევნილნი და სამწუხაროა, რომ ხშირად შევიწროებას სწორედ მაღალიერარქთაგან განიცდიდნენ.

უსასტიკესად იდევნებოდა წმინდა იოანე ოქროპირი, იხ. წიგნი ,,იოანე ოქროპირის ჯვარსახოვანი გზა~. ეს ხუთასგვერდიანი წიგნი მთლიანად იმაზე მოგვითხრობს, თუ როგორ ებრძოდნენ ღირს მამას პატრიარქი და სხვა იერარქები, რა ამაზრზენ ბრალდებებს უყენებდნენ მას და როგორ განკვეთეს წმ. იოანე თავიანთი ავაზაკური კრების დადგენილებით (მადლობა დეკანოზ არჩილ მინდიაშვილს ამ შესანიშნავი წიგნის თარგმნისათვის).

მრავალი განსაცდელი შეამთხვიეს იერარქებმა ბასილი დიდს, მას ადანაშაულებდნენ მართლმადიდებლობისაგან გადახვევაში და არაფერს ერიდებოდნენ, ოღონდ ჩირქი მოეცხოთ წმინდა მამის სახელისათვის. (37)

იშვიათი წმინდანი უდევნიათ ისეთი სისასტიკით, როგორც წმ. მაქსიმე აღმსარებელი. როდესაც განდგომილება თითქმის ყველა საპატრიარქო ტახტს შეეხო, მაქსიმე აღმსარებელი მარტო იცავდა ჭეშმარიტ სარწმუნოებას. ვლ. ლოსკი წერს: ,,მაქსიმემ საზეიმოდ განაცხადა უარი შეერთებოდა იმ კომპრომისს, რომელზეც წავიდა მთელი ეკლესია: ,,თუნდაც მთელ სამყაროს რომ ჰქონდეს თქვენთან ურთიერთობა, მე მაინც არ მექნება, განაცხადა მან და მოიკრიბა ძალა, რათა ევლო მთელი იერარქიის წინააღმდეგ ჭეშმარიტების უტყუარობისათვის. მაშინ იგი სასტიკად დაასახიჩრეს და კვლავ გადაასახლეს.“(38)

იერარქთა მიერ უსასტიკესად იდევნებოდა წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი. ამ მხრივ, განსაკუთრებით გამოირჩეოდა მირტოპოლიტი სტეფანე სვინკელი, რომელმაც მთელი სინოდი აუმხედრა წმინდა მამას. წმ. სვიმეონი სინოდის დადგენილებით გადაასახლეს იმის გამო, რომ თავის მოძღვარს, ღირს
სვიმეონ მოშიშს პატივს მიაგებდა როგორც წმინდანს, მის ოფიციალურ კანონიზებამდე.(39)

მაღალიერარქებთან ყოველთვის ჰქონდა უთანხმოება წმ. გრიგოლ პალამას. პატრიარქი (რომელსაც წმ. გრიგოლმა ,,პოლიტარქი~ შეარქვა სახელმწიფოს მართვაში აქტიურად ჩარევის გამო) დიდი მონდომებით დევნიდა მას. ზოგიერთ მორწმუნეს აბრკოლებს ის ფაქტი, რომ მამა გაბრიელი უზიარებლობით იყო დასჯილი პატრიარქისგან, მამა ნიკოლოზს კი მღვდელმოქმედება აქვს შეჩერებული. წმინდა გრიგოლ პალამას კი, არათუ მღვდელმოქმედება ჰქონდა შეჩერებული, არამედ იგი საერთოდაც განკვეთეს ეკლესიიდან. ,,1344 წლის 4 ნოემბრის პატრიარქისა და სინოდის დადგენილებით იგი მისი ღმრთისმეტყველებისათვის, 1341 წლის კრების ტომოსის თვითნებურად განმარტებისა და წირვაზე პატრიარქის მოუხსენებლობისათვის ეკლესიიდან განკვეთეს~(40). – ვკითხულობთ ქრისტიანული ეკლესიის ისტორიაში.

იერარქთაგან უსასტიკესად იდევნებოდა XIX-XX საუკუნეების ერთ-ერთი უდიდესი წმინდანი ნექტარიოს ეგინელი (პენტაპოლელი). ყველგან ავრცელებდნენ ჭორებს მისი უზნეობისა და გახრწნილების შესახებ. ღირს მამას უსასტიკესად ავიწროებდა თვით მსოფლიო პატრიარქი მელეტიუსი. ამიტომაც მდევნელმა საშინელი აღსასრული იწვნია უფლისგან. (41)

ამგვარი მაგალითების მოტანა შეიძლება დაუსრულებლად.

ასე რომ, როგორც ვხედავთ, სინამდვილეში ფსევდო-წმინდანები კი არ უდგანან ოპოზიციაში იერარქებს, როგორც ამას არქიმანდრიტი ფილიშვილი წერს, არამედ პირიქით: ფსევდო-იერარქები უდგანან ოპოზიციაში წმინდანებს, რადგან არ არიან მათი სულის.
როდესაც წმინდანის წინაშე დგება არჩევანი, თუ ვის დაემორჩილოს, ღმერთს (რომლის ნებასაც ის უშუალოდ ჭვრეტს სულიერად) თუ ცოდვილ იერარქს, რა თქმა უნდა, წმინდანი უფალს დაემორჩილება, რადგანაც `მორჩილებაი ჯერ არს ღმრთისა უფროის, ვიდრე კაცთაი~(საქმ. 5, 29). წმინდანებსაც და ჩვეულებრივ მორწმუნეთაც მართებთ არა იერარქიებს ბრმა მორჩილება, არამედ მორჩილება ქრისტეში. თუ იერარქი არაქრისტიანულად იქცევა, მაშინ მისი მორჩილება ეშმაკის მორჩილება გამოდის.
ბერულ სისტემაში ყველაზე მნიშვნელოვანია სულიერი მოძღვრის მორჩილება. ზოგიერთი ბრკოლდება მამა ნიკოლოზის (მაქარაშვილის) მიმართ იმის გამო, რომ იგი არ დაემორჩილა პატრიარქს, არ შეწყვიტა მარხვა, სამაგიეროდ კი შეასრულა თავისი მოძღვრის მამა გაბრიელის კურთხევა. ეს სავსებით ჩვეულებრივი მოვლენაა, რადგან ღირს მამათა სწავლებით, ,,ბერი მორჩილისათვის ხილული ღმერთია. ბერის სიტყვა იგივე ღვთის სიტყვაა.(42)~ მამა გიორგიც ბრძანებს, რომ ,,წმიდა ბერი მოწაფის უპირობო ხელმძღვანელია, მისი კურთხევა მოწაფისთვის იგივეა, რაც ღმერთის სიტყვა. აქ მხოლოდ მოწაფე, მასწავლებელი და ღმერთი არის“ (43)

ჭეშმარიტია წმიდა მამის სიტყვები, რომ ,,რასაც აკურთხებს და შეკრავს წმიდა ბერი, ვერ შეუცვლის და ვერ გაუხსნის მის მოწაფეს ვერავინ! თუნდაც იერარქი!(44)

ამასთან დაკავშირებით მრავალი პატერიკის დამოწმება შეგვიძლია. მოვიტანთ მხოლოდ ერთ მათგანს ღირსი იოანე მოსხის `ლიმონარიდან~: ერთ დიაკონს მოძღვართან უთანხმოება მოუვიდა, რის გამოც მოძღვარმა შეაჩვენა: ,,კრულმცა ხარ საიდუმლოთაგან ქრისტესთა“. მოძღვარი მოულოდნელად გარდაიცვალა, ისე რომ დიაკონმა შენდობის თხოვნა ვერ მოასწრო. მისი კრულება კი ვერავინ გახსნა, ვერც კონსტანტინოპოლისა და ვერც რომის პატრიარქმა. ბოლოს ერთი წმინდანის დაუცხრომელი ვედრებით გამოეცხადა გარდაცვლილი მოძღვარი და მხოლოდ მან განათავისუფლა კრულებისაგან. (45)

მამა გიორგის თქმით, ,,არის ხილული იერარქია და არის უხილავი იერარქია. გაიხსენონ იერარქებმა რა მოსდიოდათ სულში გაბრიელთან შეხვედრისას! თუ გრძნობდნენ იმას, რომ ხარისხის გამო უპირატესობას ინარჩუნებდნენ?!.. გაბრიელი ძალაში ხილული იერარქიით კი არ იყო, ის პირდაპირ ღმერთით იყო ძალაში(46).
აქ უმჯობესია მოვიტანოთ მოგონება მამა გაბრიელზე:
,,სამთავროს მონასტერში იერარქი მობრძანდა. როდესაც ეზოში მანქანა შევიდა, მამა გაბრიელმა იქ მყოფთ მიმართა: – ფეხი არ მოიცვალოთ, აქ იყავით, არ ჩახვიდეთ, მე კი კელიაში ცოტას დავისვენებ… როდესაც იერარქმა ტაძარი მოილოცა, გარეთ გამობრძანდა, სენაკის კარიც გაიღო და მამა გაბრიელი გარეთ გამოვარდა. სწრაფი ნაბიჯით დოინჯშემოყრილი წამოვიდა, კიბის თავში დადგა და გვერდულად, ცალი თვალით გახედა ტაძრიდან გამოსულ და კიბესთან მომდგარ იერარქს. შემდეგ თვალი თვალში გაუყარა… ის იყო მკაცრი და საშინელი! ეს პიროვნება უცებ მოიხარა, თითქოს დაპატარავდა და შეშფთებული და შეშინებული მანქანაში სასწრაფოდ ჩაჯდა. მანქანაც მყისვე დაიძრა და ეზო დატოვა. ამ ყველაფრის შემყურე მამა გაბრიელს მიმართეს:
_ მამა გაბრიელ, როგორ შეეშინდა თქვენი?!
_ ჩემი არა – ღმერთის!“(47)

ამრიგად, საეკლესიო იერარქიის შემთხვევაში მადლი ეძლევა ხარისხს. მონაზვნური მოღვაწეობისას კი მადლი ეძლევა პიროვნებას მისი სულიერი შრომის შესაბამისად. შეიძლება პატრიარქსაც კი არ გააჩნდეს რაიმე პიროვნული ძალა (მიუხედავად ხარისხისა), უბრალო ბერი კი მადლით პირველი იყოს იერარქიაში. სწორედ ამიტომაც სალოსები უმკაცრესად ამხელდნენ ხოლმე იერარქებს (ხანდახან ხელითაც კი ეხებოდნენ მათ, იხ. ნეტარი პელაგია სალოსის შემთხვევა ), რადგან ღვთისგან ჰქონდათ ამის უფლება.

VIII. ცდებიან თუ არა წმიდანები

ზოგიერთმა, რომელიც მოიხიბლა მამა გიორგის ცალკეული სწავლებებით და ვერ გაიგო მისი სიტყვები ბუნებით ღმერთობის, ღვთისშვილობის და ა. შ. თაობაზე, ასეთი „გამოსავალი“ იპოვნა: მერე რა მოხდა, წმიდანებიც ხომ შეიძლება ცდებოდნენო.
მართლაც, ეკლესიის ისტორიაში არის შემთხვევები, როდესაც ეკლესიას არ მიუღია ამ თუ იმ წმიდანის ცალკეული სწავლება. იყო იმის პრეცენდენტებიც, როდესაც წმიდანებს დისკუსია ჰქონდათ ამა თუ იმ სარწმუნოებრივი საკითხის შესახებ. მაგალითად, XIX საუკუნის რუსი წმიდა მამები წმ. ეგნატე ბრიანჩანინოვი და წმ. თეოფანე დაყუდებული ცხარედ კამათობდნენ ანგელოზთა სხეულებრიობის თაობაზე.(48)
გვახსენდება მამა გაბრიელის სალოსური სიტყვებიც: `ყველა წმიდანს ჰყავს თავისი ოფოფები“.

ეკლესიის ისტორიაში იყვნენ წმიდანები, განწყობილნი უფრო ფილოსოფიურად, ვიდრე მისტიკურად. მაგ.: ნეტარი ავგუსტინე. ამავდროულად, იყვნენ წმიდანები, რომელნიც მხოლოდ საკუთარი სულიერ-მისტიკური გამოცდილებიდან საუბრობდნენ, მაგ.: წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი. მღვდელმონაზონი პანტელეიმონი (უსპენსკი) განიხილავს რა შეპირისპირებით ნეტარი ავგუსტინეს ,,აღსარებანს“ და წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველის ,,საღვთო ჰიმნებს“, ყოველგვარი უხერხულობის გარეშე წერს, რომ ,,ღირსი სვიმეონი გაცილებით უფრო ახლოს დგას ღმერთთან, ვიდრე ავგუსტინე… ავგუსტინე, როგორადაც ის წარმოგვიდგება თავისი `აღსარებანის~ მიხედვით, არის ადამიანი, უეჭველად წმიდა, მოაზროვნე, მოსაუბრე და მცხოვრები ქრისტიანულად, მაგრამ ჯერ კიდევ სავსებით არა თავისუფალი მიწიერი ბრძნობისა და ხორცის ბორკილებისაგან…. ღირსი სვიმეონის ჰიმნებში კი ისმის ხმა არა მოკვდავი ადამიანისა, მიწიერზე მიწიერად მოსაუბრისა, არამედ ხმა უკვდავი და განღმრთობილი სულისა, რომელიც ღაღადებს არამიწიერ, ანგელოსებრივ, ზეციურ და ღვთაებრივ ცხოვრებაზე.~(49)

იყვნენ წმიდანები, რომელთაც, მართალია, გააჩნდათ გარკვეული სულიერი ხედვა, მაგრამ იმას, სადამდეც, მათი ხედვა ვეღარ აღწევდა, ავსებდნენ თავისი ვარაუდის მიხედვით. ვარაუდი კი, თუნდაც წმიდანის მიერ გამოთქმული, მაინც არ შეიძლება იყოს სრული, რადგანაც წმ. მამის თქმით, ,,გენიალური ადამიანური ნავარაუდევი დიდად ჩამორჩება სულის ნამდვილ ცხოვრებას(50) მაგრამ აქვე იყვნენ მისტიკოსებიც, რომელნიც მიდიოდნენ ღვთისშემეცნების აპოფატიკური გზით, რომელნიც მთელი ძალისხმევით ებრძოდნენ ყოველგვარ წარმოსახვას ღვთისმეტყველების დროს და წერდნენ მხოლოდ იმას, რაც შეიცნეს გამოცდილებით.

მამა გიორგიც სწორედ ამ უკანასკნელთა კატეგორიას მიეკუთვნება. ისიც ცდისეული ღვთისმეტყველების წარმომადგენელია. დაკვირვებული თვალი შენიშნავს, რომ მამაო ღვთისმეტყველებს არა წიგნებიდან, არამედ საკუთარი სულიერი პრაქტიკიდან გამომდინარე, სწორედ ამიტომაც იგი საუბრობს, როგორც ,,ხელმწიფების მქონე~ და არა როგორც მწიგნობარ-ფარისეველი. მის სიტყვებში იგრძნობა უდიდესი სულიერი ძალა, რადგანაც მათ აზის ბეჭედი სულიწმიდისა.

შეიძლება თუ არა ცდებოდეს წმიდანი? შეიძლება, ოღონდ წმიდანთა ის კატეგორია, რომელიც ფილოსოფიურადაა განწყობილი და მთლად არ უარყოფს მიწიერ ბრძნობას. ამასთან მისი პირადი შეხედულება მხოლოდ დოგმატის საბოლოო ფორმულირებამდე შეიძლება იყოს გამოთქმული. განღმრთობილს კი, რომელიც იმყოფება შემეცნების უმაღლეს საფეხურზე, რომელსაც ცოდნა აქვს ღვთისგან და არა წიგნებიდან, შეუძლებელია რაიმე ეშლებოდეს დოგმატურ-სარწმუნოებრივ პლანში. მამა გაბრიელის თქმით, „განღმრთობილი ფლობს სიბრძნეს დასაბამიდან უკუნისამდე“.(51)

მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსიც წმ. მამათა შრომებზე დაყრდნობით წერს: ,,ღვთიური ცოდნა, განღმრთობა, უფალთან ერთობა ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული და ერთმანეთის გარეშე ვერ მოიაზრება… განღმრთობა ადამიანს ანიჭებს ეგზისტენციალურ, ანუ ჭეშმარიტ ღვთიურ ცოდნას.(52)ცალკეულ საზოგადოებრივ მოვლენასთან დაკავშირებით წმიდანმა შეიძლება თქვას, რომ ეს მისი სულიერი ხედვაა, მაგრამ სარწმუნოებრივ საკითხებში განღმრთობილი შეუძლებელია ცდებოდეს.

წმიდანთა სისტემის არსი წმ. სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს წარმოდგენილი აქვს ჯაჭვის მაგალითზე: ,,ვითარცა ზეციურ ძალთა გაბრწყინვება ხელეწიფება მხოლოდ უფალს თანმიმდევრულად, დასებისდა შესაბამისად და ღვთაებრივი ნათება მსჭვალავს პირველიდან მეორეს, მეორედან – მესამეს და ასე შემდეგ, ასევე სულიწმინდის კავშირით შედუღაბებული და შეკავშირებული ანგელოზები წმინდანებს აბრწყინებენ და მიიმსგავსებენ დასებისდა მიხედვით. ის წმინდანები, რომლებიც შემდგომ გაჩნდებიან თაობიდან თაობაში, დრო და დრო, ძველ, წინამორბედ წმინდანებს მცნებათა ზედმიწევნით აღსრულების საფუძველზე ემსგავსებიან, უკავშირდებიან და ღვთისაგან დამწყალობებულნი მათ მსგავსადვე ბრწყინდებიან. ასე და ამგვარად, აკინძულია ოქროს ჯაჭვი და ცალკეული, განუმეორებელი და განსაკუთრებული, წინამავალთან გადაბმულია რწმენით, ღვაწლითა და სიყვარულით. ასეთ ჯაჭვს, ღმრთივგანმტკიცებულს, ვერარა ძალა ვერ გაწყვეტს.(53)~ შემდეგ კი წმიდა მამა განაგრძობს: ,,ვინც მთელი არსებითა და სიყვარულით წმიდათაგან უკანასკნელს არ დაუკავშირდება, თვინიერ ბრძნობს და ურწმუნოება უღრღნის გულ-გვამს, არასოდეს ეღირსება მიუახლოვდეს პირველი რიგის წმინდანებს და მათ დაუმშვენოს გვერდი. თუნდაც თავი მოჰქონდეს ღვთისა და ცალკეული წმიდანებისადმი უხინჯო რწმენა და სიყვარული მაქვსო. იგი სამუდამოდ გარიყულია, რამეთუ არ ინება მოთმინებით მდგარიყო იმ ადგილას, რომელიც უფალმა დაუწესა საუკუნოდ და ღვთისგან განჩინებულ უკანასკნელ წმინდანს არ დაუკავშირდა.(54)

. ი. უწინდელ წმიდანებთან მიახლება მხოლოდ ჩვენი თანამედროვე წმიდა მამების მეშვეობით შეგვიძლია. წმიდათა ჯაჭვის წინა რგოლებს მხოლოდ მისი მომდევნო რგოლების საშუალებით შეიძლება დავუკავშირდეთ. სხვა მხრივ, შეუძლებელია სრული კავშირი დავამყაროთ ძველ წმიდანებთან. ჩვენი თანამედროვე მამები წმიდათა უწყვეტი გარდამოცემის მფლობელნი არიან, წიგნებში კი ხშირად ეს გარდამოცემები სახეს იცვლის. ,,გადის ათასწლეულები, მაგრამ ხალხს წინანდებურად გადაეცემა კერძოდ ეს დასუსტებული და გაფანტული ნათელი ღვთის შემეცნებისა უამრავი სიტყვებით და სახეებით“(55) , ჩვენი თანამედროვე წმიდანები კი გვაბრუნებენ ცხოველი რწმენის სათავეებთან.
როდესაც ვინმეს ექმნება ილუზია, რომ რაიმე საკითხში თანამედროვე წმიდანი `არ ეთანხმება“ძველ მამას, პრივილეგია ენიჭება თანამედროვე წმიდანს, რადგანაც:
I. წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, უპირატესობას ანიჭებს თანამედროვე წმიდანს, რადგანაც ის სულიერად ფლობს ცოდნას წმიდათა გარდამოცემით და არა წიგნებით, რომელთა გადაკეთების საშიშროებაც არსებობს, სულიერი გარდამოცემის შეცვლა კი გამორიცხულია.
II. ძველ წმიდანთა ცალკეულ განმარტებებს ეპოქალური მნიშვნელობა ჰქონდათ, იმ დროის ადამიანთა ზოგადი განვითარების შესატყვისი. მამა გაბრიელმა, რომელმაც მოგვცა სრულყოფილი განმარტება ათი ქალწულის იგავისა, აღნიშნა, რომ წმ. იოანე ოქროპირისა და წმ. სერაფიმ საროველის განმარტებებს ეპოქალური ხასიათი ჰქონდათ.(56) ჩვენი თანამედროვე წმიდანი კი სრულყოფს ძველ განმარტებებს ჩვენი გონებრივი განვითარების შესაბამისად.

შენიშვნები:

  1. წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 139.
  2. Е. Желтова, О житиах, юродивых и Житии Андрея Юродивого, Жизнь и деяния св. отца нашего Андрея Юродивого Христа ради, СПб, 2007, გვ. 7.
  3. წმიდა იოანე სინელი, კლემაქსი, ანუ კიბე, თბ., 2005, გვ. 319.
  4. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 129.
  5. დიდი სჯულისკანონი, თბ., 2004, გვ. 46.
  6. Жизнь и деяния аввы Симеона, юродивого Христа ради.., Жития византийских святых. – СПб., 1995, გვ. 168.
  7. ძალა და თავისუფლება, გვ. 62.
  8. Слова Преподобного Симеона Нового Богослова, т. II, М., 2006, გვ. 434.
  9. წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 354.
  10. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 110.
  11. Преподобный Симеон Новый Богослов, Божественные Гимны, М., 2006, ჰიმნი მე-17, გვ. 165.
  12. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოცდამესამე სიტყვა, მაია ინდუაშვილი, წმინდა მამათა საღვთისმეტყველო შრომების თარგმანები, თბ., 2004, გვ.101.
  13. იხ. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოღვაწეო, შემეცნებითი და საღვთისმეტყველო თავნი, თბ., 1992, გვ 10-14.
  14. ბერი იოსებ ვატოპედელი, მადლმოსილი მორჩილი ბერი ეფრემ კატუნაკელი, თბ., 2007, გვ. 73.
  15. Архимандрит Софроний (Сахаров), Видеть Бога как он есть, Свято-Троицкая Сергиева Лавра, 2006, გვ. 266.
  16. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოცდამესამე სიტყვა, მაია ინდუაშვილი, წმინდა მამათა საღვთისმეტყველო შრომების თარგმანები, თბ., 2004, გვ. 100.
  17. Иеромонах Пантелеимон (Успенский), О Гимнах Преподобного Симеона Нового Богослова, Преподобный Симеон Новый Богослов, Божественные Гимны, М., 2006, გვ. 654.
  18. იქვე, გვ. 649.
  19. ჰიმნი 58-ე, Преподобный Симеон Новый Богослов, Божественные Гимны, გვ. 554.
  20. იქვე, გვ. 555.
  21. იხ. წმ. სერაფიმე ვირიცელი, ჟურნ. `ქვაკუთხედი~ N 9, 2008, გვ.6
  22. გვ. 34.
  23. იქვე, გვ. 35.
  24. ბერი გაბრიელის სწავლება განღმრთობისა და ათი ქალწულის იგავის შესახებ, თბ., 2009, გვ. 25.
  25.  წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 246-247.
  26. ფეხითმოსიარულე, II, გვ. 214.
  27. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 50.
  28. წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 244.
  29. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 109.
  30. მღვდელმოწამე სერაფიმე (ჩიჩაგოვი), ღირსი მამა სერაფიმე საროველი და სერაფიმო-დივეევოს სავანის ჟამთააღმწერელი, I, თბ., 2010, გვ. 235.
  31. Старец Сампсон (Сиверс), М., 2008, გვ. 127.
  32. სქემარქიმანდრიტ ვიტალის (სიდორენკო) ცხოვრება, თბ., 2005, გვ. 227.
  33. წმიდა იოანე სინელი, კლემაქსი, ანუ კიბე, თბ., 2005, გვ. 311.
  34. ქრისტიანული ეკლესიის ისტორია, შემდგენელი გვანცა კოპლატაძე, თბ., 2009, გვ. 129.
  35. Жизнь и деяния аввы Симеона, юродивого Христа ради.., Жития византийских святых. – СПб., 1995, გვ. 169.
  36. იქვე, გვ. 167.
  37. იხ. ქრისტიანული ეკლესიის ისტორია, შემდგენელი გვანცა კოპლატაძე, თბ., 2009, გვ. 188-190.
  38. ვლ. ლოსკი, დოგმატური ღვთისმეტყველება, თბ., 2007, გვ. 111.
  39. იხ. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოღვაწეო, შემეცნებითი და საღვთისმეტყველო თავნი, თბ., 1992, გვ 10-14.
  40. ქრისტიანული ეკლესიის ისტორია, შემდგენელი გვანცა კოპლატაძე, თბ., 2009, გვ. 567.
  41. ხ. ვასილოპულოსი, მღვდელმთავარი ნექტარიოს ეგინელი (ცხოვრება), თბ., 2008, გვ. 44-45.
  42. ბერი იოსებ ვატოპედელი, მადლმოსილი მორჩილი ბერი ეფრემ კატუნაკელი, თბ., 2007, გვ. 77.
  43. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 149.
  44. იქვე, გვ 149.
  45. იოანე მოსხი, ლიმონარი, თბ., 2004, გვ. 89-92.
  46. ფეხითმოსიარულე, II, გვ. 105.
  47. თქვენი სიცოცხლე ჩემი სიცოცხლეა, ცხოვრება, სწავლანი და მოგონებანი ბერი გაბრიელისა, თბ., 2009, გვ. 181.
  48. იხ. Протоиерей Георгий Флоровский, Пути русского богословия, Минск, 2006, გვ. 387-88.
  49. Иеромонах Пантелеимон (Успенский), О Гимнах Преподобного Симеона Нового Богослова, Преподобный Симеон Новый Богослов, Божественные Гимны, М., 2006, გვ. 643-46. 
  50. წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 86.
  51. ბერი გაბრიელის სწავლება განღმრთობისა და ათი ქალწულის იგავის შესახებ, თბ., 2009, გვ. 22.
  52. მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი, მართლმადიდებლური ფსიქოთერაპია, თბ., 2010, გვ. 356.
  53. წმ. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოღვაწეო, შემეცნებითი და საღვთისმეტყველო თავნი, თარგმნა მაია ინდუაშვილმა, თბ., 1992, გვ. 73
  54. იქვე, გვ. 74.
  55. წმიდა სილუანის ცხოვრება და სწავლებანი, I-II, თბ., 2009, გვ. 257.
  56. იხ. ბერი გაბრიელის სწავლება განღმრთობისა და ათი ქალწულის იგავის შესახებ, თბ., 2009, გვ. 26.
Posted in რელიგიური პუბლიცისტიკა | 12 Comments

მამა გიორგი ბასილაძის სწავლებათა თაობაზე (პასუხად არქიმანდრიტ იერომიელ ფილიშვილს) ნაწილი I

c0987ac2569c„არსებობენ ისეთი ადამიანები, რომლებიც არ დაბადებულან ზემოდან და ჯერ არ შეუცვნიათ საკუთარი თავი, არათუ ღმერთი; რომლებიც ასაღებენ თავს სხვათა მამებად და მასწავლებლებად და ყველა საშუალებით ცდილობენ მიიზიდონ თავისკენ წუთისოფლის უარმყოფელნი და სულიერი მამის მძებნელნი; და თუ შენიშნავენ, რომ აქებენ რომელიმე ჭეშმარიტად სულიერ მამას, ეს საწყალობლები მაშინვე იჩქარიან სახელი გაუტეხონ მას, აცდუნონ ახალბედას სული და ხელი შეუშალონ მასთან მისვლაში…“

                                                                        წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი
(Слова Преподобного Симеона Нового Богослова, т. II, М., 2006, გვ. 526.)

                                                        შ  ე  ს ა  ვ  ა ლ ი

                                       ,,ქვეყნად არ არსებობს სიმართლის მომრევი ძალა“.

                                                                                    მამა გიორგი (ბასილაძე)

საერო და სასულიერო პირთა ნაწილს ჯერ კიდევ ჯიუტად არ სურს მამა გიორგი ბასილაძის სულიერ შესაძლებლობათა აღიარება.  ზოგიერთი მათგანი ინტერნეტ-ფორუმებზე ანთხევს გესლს, ნაწილი კი უკვე თავისი ,,ნააზრევის“ ბროშურებად გამოცემას შეუდგა. ამჯერად განვიხილავთ არქიმანდრიტ იერომიელ ფილიშვილის ბროშურას: ,,ეკრძალებოდეთ უკუე, ვითარ-ძი განკრძალულად ხვალთ“ (თანამედროვე ცრუსწავლებათა სამხილებლად).

არ არის გამორიცხული, რომ ეს ,,ბროშურა“ კოლექტიური შემოქმედების შედეგი იყოს და არქიმანდრიტის სახელი მხოლოდ ლეღვის ფოთოლივით აიფარა რომელიმე ჯგუფმა. მითუმეტეს, რომ ინტერნეტსივრცეში ,,ნაშრომი“ მოძველბიჭო შეფერილობის ჯგუფის ,,Братя монахи’’-ს სახელით გავრცელდა. თუმცა ისიც სავსებით შესაძლებელია, ბროშურა მხოლოდ არქიმანდრიტის ,,გონების ნაყოფი“ იყოს. 

რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, არქიმანდრიტი იერომიელი მამა გიორგის პირადად არც იცნობს. პირადად არ ვიცნობთ მამაოს არც ჩვენ, მაგრამ ეს ხელს არ გვიშლის, ვიგრძნოთ ის სულით. ყველა გონიერი მოძღვარი, სანამ მამა გიორგის სწავლებათა განხილვას გადაწყვეტდა, უპირველეს ყოვლისა, გაიცნობდა თავად მას. წმინდა მამები სანამ ერესიარქებს საჯაროდ ამხელდნენ, მანამდე პირადად ეკონტაქტებოდნენ მათ, რათა ცხადად გაცნობოდნენ მათ პოზიციას და ძალზე დელიკატურად შეაგონებდნენ დაეტევებინათ ცთომილება. მხოლოდ ამის შემდეგ, თუ ერეტიკოსები არ მოინანიებდნენ, იწყებდნენ მათ საჯარო მხილებას. ასე მოიქცნენ წმინდა მამები არიოზთან მიმართებაში. მსგავსადვე მოიქცა წმინდა გრიგოლ პალამა ბარლაამთან პოლემიკის დროს. ასე, რომ მამა იერომიელი, უპირველეს ყოვლისა, პირადად უნდა დაკავშირებოდა მამა გიორგის, ცხადად გაერკვია მის სწავლებათა არსი და შემდეგ, თუ მამაო არ `მოინანიებდა~ ,,ერეტიკოსობას~, საჯაროდ ,,ემხილებინა~ იგი. არქიმანდრიტი კი სრულიადაც არ დაინტერესდა მამა გიორგის პიროვნებით და მომენტალურად თავდასხმაზე გადავიდა. აქედან ჩანს, რომ მას საერთოდ არ აღელვებდა ის, რომ სრული წარმოდგენა შექმნოდა მამა გიორგის სწავლებებზე, არამედ ამოძრავებდა წინასწარ განზრახული ბოროტი მიზანი ჩირქი მოეცხო მამა გიორგის სახელისათვის.

ორიოდე სიტყვა უნდა ითქვას იმ მეთოდებზე, რომლებსაც არქიმანდრიტი ფილიშვილი მიმართავს პოლემიკის დროს: მკითხველზე ზემოქმედების მოსახდენად იგი ხშირად იყენებს ფილოსოფიურ-თეოლოგიურ ტერმინებს, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც ამის არავითარი აუცილებლობა არ არსებობს. ამ ტექნიკური ფანდის მიზანია, რომ დაარწმუნოს მკითხველი საკუთარ განსწავლულობაში და კომპეტენტურობაში. თუმცა, როგორც შემდეგში ვნახავთ, არავითარი ფუნდამენტური ცოდნა არქიმანდრიტს ღვთისმეტყველებაში არ გააჩნია და მისი თეოლოგიური ერუდიციაც მხოლოდ ბროშურებითა და ინტერნეტში მოძიებული მასალებით ამოიწურება.
არქიმანდრიტის მეორე და ერთ-ერთი მთავარი პოლემიკური მეთოდია მოწინააღმდეგის შეხედულებათა მიზანმიმართულად არასწორი ინტერპრეტაცია. მამა იერომიელი ისე წარმოგვიდგენს საქმეს, როგორც მას აწყობს და ხშირად იმას მიაწერს მამა გიორგის, რაც მას არასოდეს უთქვამს. არცთუ იშვიათად კი პიტალო ცილისწამებასთან გვაქვს საქმე, როდესაც არქიმანდრიტი ყოველგვარი საფუძვლისა და არგუმენტაციის გარეშე გვევლინება ბრალმდებლად.
მთლიანობაში კი, ეს „ნაშრომი“ შეიძლება შეფასდეს როგორც მზაკვრული, თუმცა ყოვლად უსუსური ცდა მამა გიორგის სახელის უპატიო-ყოფისა.

                                                          I. ,,გაღწევა“

,,წმინდანს გაღწეული აქვს ღმერთამდე და ცოდნა ღვთისგან აქვს!~(გვ.119). ეს წინადადება რაღაც ფინიშის ხაზის გადაკვეთას გაგონებს“ – წერს არქიმანდრიტი. სხვაგან კი დასძენს: ,,მამა გიორგისეული ,,გაღწევა“ ეკლესიურ ენაზე ღმერთშემოსილობას ნიშნავს; უფრო ზუსტნი რომ ვიყოთ, მამაოს თეოზისის, განღმრთობის საწინააღმდეგოდ შემოაქვს ტერმინი – ,,გაღწევა~(გვ.15).
ეს ყოველივე, რა თქმა უნდა, ბინძური ცილისწამება გახლავთ. ჯერ ერთი, საიდან დაასკვნის არქიმანდრიტი, რომ ,,გაღწევა“ თეოსოფიური „ტერმინია.“ თუ ეს სიმართლეა, მაშინ დაიმოწმოს თეოსოფიური ტექსტები, მაგრამ ეს მას არ შეუძლია. მეორეც, მამა გიორგის ეს სიტყვა განღმრთობის საწინააღმდეგოდ კი არ შემოაქვს, არამედ იყენებს მის სინონიმად. ტერმინი ,,განღმრთობაც“ მრავალგზის გვხვდება მამა გიორგის საუბრებში(1) . მესამეც, ეს ტერმინი მამაოს კი არ ,,შემოაქვს“, არამედ იმთავითვე დასტურდება საღვთისმეტყველო ტექსტებში. მაგ., ვლ. ლოსკი წერს: ,,ისეთი ღვთისმეტყველები, როგორიც არიან გრიგოლ ნოსელი და ფსევდო-დიონისე არეოპაგელი (ნაშრომში ,,მისტიკური ღვთისმეტყველება“), აპოფატიზმში ხედავენ არა თვით გამოცხადებას, არამედ მხოლოდ მის ადგილსამყოფელს (სათავსს): ასე მიდიან ისინი დაფარული ღმერთის პიროვნულ ყოფნამდე. უარყოფის გზა მათთან არ ერწყმის სუბიექტისა და ობიექტის შთანმთქმელ სიცარიელეს; ადამიანის პიროვნება კი არ ქრება, არამედ აღწევს ღმერთთან პირისპირ წარდგომას.“(2)
შემდეგ არქიმანდრიტი განაგრძობს: ,,გაღწევა“ გარეგნულადაც და შინაარსობრივადაც უკიდურესად კადნიერი ტერმინია“(გვ. 20). თუ ,,გაღწევა“ კადნიერი ტერმინია, თქვენი ლოგიკით, ,,განღმრთობა~ და ,,ღმერთშემოსილება~ ზე-კადნიერი ტერმინები გამოდის. ,,გაღწევა“ თუ აღნიშნავს, რომ ღმერთამდე ვაღწევთ, ,,განღმრთობა“ თავად ღმერთად გახდომას გულისხმობს.

,,ღმერთი ყველგანმყოფია და არავის უქმნის დაბრკოლებებს მასთან მისაღწევად“. – გვმოძღვრავს მამა იერომიელი. მერე, სად წაიკითხეთ მამა გიორგის წიგნში, რომ ღმერთი გვიქმნის დაბრკოლებებს? დაბრკოლებებს ეშმაკი გვიქმნის უფლის დაშვებით.
,,გაღწევის მითის წინააღმდეგ დავიმოწმებთ თვით უფლის სიტყვებს: ,,არავინ ასულა ცაში გარდა ციდან ჩამოსული კაცის ძისა, რომელიც ზეცაშია. შემდეგ, პავლე მოციქული გვიდასტურებს: ღმერთი ,,მკვიდრობს მიუწვდომელ ნათელში, რომელიც არავის უხილავს და არც ძალუძს მისი ხილვა~(1ტიმ. 6,16). – წერს არქიმანდრიტი. პავლე მოციქულის ამ სიტყვების მცდარად ინტერპრეტატორებს (მათ შორის მამა იერომიელს) წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყვლი მიმართავს: ,,თუ რამდენად ძალუძთ ადამიანებს იხილონ უფალი ამის შესახებ თავად იესო ქრისტეს მოვუსმინოთ: ,,ნეტარ იყვნენ წმიდანი გულითა, რამეთუ მათ ღმერთი იხილონ (მათ. 5, 8). ამაზე რაღას იტყოდი?“(3) – გეკითხებათ წმიდა მამა თქვენ და თქვენს მსგავსად მოაზროვნეებს.

არქიმანდრიტი არ ჩერდება და კიდევ უფრო შორს მიდის, რის გამოც ბოლოს ორმოში ამოყოფს თავს: ,,გაღწევა“ – რას უნდა ნიშნავდეს იგი? თეოსოფიური სწავლებით, ადამიანი როგორც ქმნილება, რამოდენიმე სხეულისაგან შედგება. ესენია: მიწიერი, ანუ მატერიალური, მშვინვიერი, მენტალური, ასტრალური და სულიერი. ადამიანის არსი არის მისი სული, ხოლო დანარჩენი სხეულები მხოლოდ მისი დროებითი გარსია, რომელნიც მოსავენ და ხშირად ბოჭავენ კიდეც მის სულს. ..,,ნამდვილმა“ თავისი ძალისხმევით, შიმშილით, ,,ტანჯვით~, და ა. შ. სპეცმეთოდებით უნდა გააღწიოს, ანუ თავი დააღწიოს ზემოთ ჩამოთვლილი შემბოჭველი გარსების ტყვეობას“(გვ. 16). აი, ასეთ ,,ლამაზ“ განმარტებას გვთავაზობს არქიმანდრიტი, მაგრამ აქ ერთი ,,პატარა“პრობლემაა.

საქმე იმაშია, რომ მამა გიორგის წიგნებში არაფერი წერია არც მატერიალურ-მენტალურ-მშვინვიერ სხეულებზე, არც ,,სპეცმეთოდებზე“ და არც ,,შემბოჭველი გარსების“ თავის დაღწევაზე. ეს ყველაფერი თვითონ არქიმანდრიტის მონაჭორი გახლავთ! იგი იმას მიაწერს მამა გიორგის, რაც მას არასოდეს უთქვამს. თუ პატივცემული არქიმანდრიტი კეთილს არ ინებებს და არ მიუთითებს მამა გიორგის წიგნში იმ ადგილზე, სადაც საუბარია ადამიანში მენტალური, მშვინვიერი და მიწიერი სხეულების არსებობაზე, შემბოჭველი გარსების თავის დაღწევაზე და ა.შ., ჩვენ იძულებულნი ვიქნებით ვუწოდოთ არქიმანდრიტს ცრუ და ცილისმწამებელი!

მაგრამ არ გეგონოთ, თითქოს ეს ყველაფერი არქიმანდრიტმა თვითონ მოიგონა. აქ პლაგიატთან გვაქვს საქმე. მამა იერომიელმა თავიდანვე მიზნად დაისახა მამა გიორგისათვის მიეწერა თეოსოფოსობა. რა თქმა უნდა, არქიმანდრიტს თვალითაც არ ჩაუხედავს თეოსოფოსთა თხხულებებში, მხოლოდ ყურმოკვრით იცის მათ შესახებ. ამიტომაც, ეძება წყაროები და მიაგნო კიდეც: არქიმანდრიტი რაფაელ კარელინის ,,თეოსოფიის შესახებ“ – წიგნში ,,მართლმადიდებლობა და ამა სოფლის ცდომილებანი, I, თბ., 2009, გვ. 251-276.A

მამა რაფაელი წერს: ,,თეოსოფებს მიაჩნიათ, რომ ადამიანი რამოდენიმე სხეულისაგან შედგება: მატერიალური, ასტრალური (მშვინვიერი), მენტალური და სულიერი სხეულებისაგან. ადამიანის არსი, ანუ თვითონ ადამიანი, არის მისი სული, ხოლო დანარჩენი სხეულები მხოლოდ დროებითი გარსია, ნაჭუჭები, რომლებისც ატამანს ფარავენ.“(4)
მამა იერომიელი კი მცირედი ,,შელამაზებით“ გადმოწერს: ,,თეოსოფიური სწავლებით, ადამიანი როგორც ქმნილება, რამოდენიმე სხეულისაგან შედგება. ესენია: მიწიერი, ანუ მატერიალური, მშვინვიერი, მენტალური, ასტრალური და სულიერი. ადამიანის არსი არის მისი სული, ხოლო დანარჩენი სხეულები მხოლოდ მისი დროებითი გარსია, რომელნიც მოსავენ და ხშირად ბოჭავენ კიდეც მის სულს“(გვ. 15).

ამის შემდეგ კი არქიმანდრიტი უკვე თავის ფანტაზიას აძლევს გასაქანს და დიდი ,,იაღლიშიც“ მოსდის: ..,,ნამდვილმა“ თავისი ძალისხმევით, შიმშილით, ,,ტანჯვით~, და ა. შ. სპეცმეთოდებით უნდა გააღწიოს, ანუ თავი დააღწიოს ზემოთ ჩამოთვლილი შემბოჭველი გარსების ტყვეობას“ – წერს იგი. ყურადღებით რომ გაცნობოდა არქიმანდრიტი რაფაელის წიგნს, მამა იერომიელი წაიკითხავდა: ,,თეოსოფია მისტიკურ ჭვრეტაზე და ოკულტიზმზე დაყრდნობით გვერდს უვლის ასკეტიკას, როგორც ვნებებთან ბრძოლას“(5). მართლაც, თეოსოფთათვის უცხოა ყოველგვარი ასკეტური მოღვაწეობა, მარხვა, შიმშილობა, მათ ადგილს ოკულტური მისტერიები იკავებს. ასე რომ, შიმშილობის თეოსოფიურ მეთოდად გამოცხადება, როგორც ამას არქიმანდრიტი აკეთებს, მხოლოდ მისი ფანტაზიის ნაყოფია და არაფერი აქვს საერთო სიმართლესთან. მაგრამ ვინაიდან მას აწყობს, რომ შიმშილობა თეოსოფიური მეთოდი იყოს, შეცდომაში შეჰყავს გამოუცდელი ადამიანები.
როგორც ვხედავთ, არქიმანდრიტმა ერთი აბზაცი მამა რაფაელისგან გადმოწერა, ერთიც საკუთარი ფანტაზიით შეთხზა და შემდეგ ,,მიუსადაგა“ მამა გიორგის სწავლებებს, მაგრამ აშკარად შეეშალა ნახტომი.

მამა იერომიელმა ისიც ამოიკითხა, რომ „თეოსოფოსები უარყოფენ პიროვნულ ღმერთს(6) . შემდეგ კი მორიგი ცილისწამებაც გამოაცხო: ,,მამაოსათვის, ისევე როგორც თეოსოფთათვის, უცხოა პიროვნული ღმერთის ცნობა“(გვ. 16). რა თქმა უნდა, აქაც, ისევე როგორც სხვა შემთხვევებში, საქმე გვაქვს ფუყე განცხადებასთან, რომელიც წარმოდგენილია ყოველგვარი არგუმენტაციის გარეშე. მამა იერომიელს არ მოჰყავს მამა გიორგის არც ერთი სიტყვა, რომელიც შეიძლება, საფუძველს გვაძლევდეს მსგავსი ვარაუდისა. ჩვენი მხრივ ვუპასუხებთ, რომ მამა გიორგი ყოველთვის პიროვნულ ღმერთზე საუბრობს, რომელიც პიროვნულ ურთიერთობაში შედის ადამიანთან. ნახეთ რას აცხადებს მამაო: ,,ღმერთს შეუძლია, კი არ გთხოვოს, არამედ მოგთხოვოს. ღმერთი პიროვნულია, ბიძია.“(7) როგორი მგზნებარე ცილისმწამებელი უნდა იყო, რომ ამის შემდეგ დაწერო, თითქოს მამა გიორგისთვის უცხოა პიროვნული ღმერთის ცნობა.
არქიმანდრიტი მთელი ძალისხმევით ცდილობს მამა გიორგის ,,გამოჭერას“თეოსოფოსობაში, მაგრამ ეს არ გამოსდის. თუ კიდევ ვინმე ფიქრობს, რომ მამა გიორგი თეოსოფოსია, შევახსენებთ, რომ:
 თეოსოფოსები უარყოფენ ასკეტიკას და ინტელექტუალური, მშვინვიერი მეცადინეობით მიელტვიან ჭეშმარიტების წვდომას. მამა გიორგის სწავლებით კი, სულიერი ცოდნის მოპოვების ერთადერთი გზა არის სულიერი შრომა, ასკეტიზმი. ,,უწიგნურ ბერებსაც მიუღიათ განღმრთობა, ღმერთშემოსილება~(მამა გიორგი).
 თეოსოფოსები უარყოფენ სამების დოგმატს, იესო ქრისტეს ღმრთაებრიობას. მამა გიორგი კი გვესაუბრება წმიდა სამებაზე და უფალ იესო ქრისტეზე, როგორც ჭეშმარიტ ღმერთზე.
 თეოსოფოსთა სწავლებისათვის დამახასიათებელია დუალიზმი. ისინი, ფაქტობრივად არ ასხვავებენ სიკეთეს და ბოროტებას, უარყოფენ დემონურ სულთა არსებობას (დემონებად ისინი მოიხსებიებენ იმ სულებს, რომელნიც შემეცნების დაბალ საფეხურზე იმყოფებიან), მამა გიორგი კი, რა თქმა უნდა, მკვეთრად მიჯნავს სიკეთეს ბოროტებისგან და გამუდმებით გვესაუბრება იმის შესახებ, რომ არ უნდა გავატაროთ ბოროტის ნება და წინ აღვუდგეთ მას.
 თეოსოფოსები უარყოფენ პიროვნულ ღმერთს, მამა გიორგი კი ყოველთვის პიროვნულ ღმერთზე გვესაუბრება.
 თეოსოფოსები თვლიან, რომ არც ერთი რელიგია არ დგას მაღლა მეორეზე, ყველა რელიგია თანასწორია და ქადაგებენ ყველა რელიგიის ერთიანობას. მამა გიორგის თქმით კი, ,,მართლმადიდებლობა – ეს არის ღმერთის მიერ დადგენილი ცხოვრების წესი. ეს არის სიცოცხლე ღმერთში. ღმერთთან ურთიერთობის ერთადერთი ჭეშმარიტი გზა.“(8) და ა. შ. და ა. შ. შეიძლება, გავაგრძელოთ დაუსრულებლად.
უნდა ითქვს ისიც, რომ, თეოსოფოსებსაც ჰქონდათ გარკვეული სულიერი ცოდნა, მაგრამ აქ მთავარი ის არის, თუ ვისგან მიიღეს ეს ცოდნა მათ. ბოროტ სულებსაც დიდი სულიერი ცოდნა გააჩნიათ, მაგრამ ადამიანებს მას იმგვარი შერყვნილი სახით აწვდიან, რომ ვერავინ შეძლოს მისგან რაიმე სარგებლობის მიღება.
არქიმანდრიტი ქილიკობს, აგრეთვე, სიტყვა “ნამდვილზე“. ,,ნამდვილი _ ჭეშმარიტი, გინა უცილო“ _ განმარტავს სულხან-საბა. ასე რომ, ნამდვილი ადამიანი – არის ჭეშმარიტი ადამიანი, ანუ ის, ვინც ღირსეულად ატარებს ღვთის ხატებას და მსგავსებას.

                                      II. სხვადასხვა სახის ცილისწამებანი

არქიმანდრიტი არ ცხრება და ახალ ბრალდებებს უყენებს მამა გიორგის: ,,როდესაც იგი ამბობს ,,თავიდან ღმერთი სალოსობას მთხოვდაო“, ნუთუ არ დაფიქრებულა, რაოდენ შეუფერებელია ასეთი გამოთქმა საღვთო დიდებულებისათვის“(გვ. 39). ამ სიტყვების თაობაზე უნდა ითქვას შემდეგი: მამა გიორგის შესახებ გამოცემული წიგნები დაწერილია სასაუბრო ენით, რათა მაქსიმალურად შენარჩუნდეს ბუნებრიობა. სასაუბრო ენაში კი როდესაც ვამბობთ ,,მთხოვდა“, ხშირ შემთხვევში, ვგულისხმობთ ,,მოითხოვდა“-ს. მაგ., როცა ვამბობთ: ,,მევალე ვალს მთხოვდაო,“ ვგულისხმობთ, რომ იგი მოითხოვდა ვალის დაბრუნებას. მამა გიორგის ამ სიტყვებშიც ეს აზრია ჩადებული: ,,ღმერთი სალოსობას მთხოვდა~ – ანუ სალოსობას მოითხოვდაო ჩემგან. ასე გაიაზრებდა მამაოს სიტყვებს ჩვეულებრივი მკითხველი, მაგრამ ,,ჩასაფრებულმა“ კაცმა სრულიად სხვაგვარი ინტერპრეტაცია მისცა მას.

არქიმანდრიტი კი განაგრძობს: ,,მამა გიორგი ბასილაძის ფილოსოფია მარტივია: თუ ჩვენ ვერ ავმაღლდებით ღმერთამდე, ღმერთს ჩამოვიყვანთ ჩვენამდე“(გვ. 39). ცილისმწამებლობის და უზნეობის მწვერვალად ითვლება შემთხვევა, როდესაც ადამიანს იმას აბრალებენ, რის წინააღმდეგაც ის მთელი ძალისხმევით იბრძვის. ზუსტად ასე იქცევა მამა იერომიელიც. სწორედ იმ ადამიანს, რომელიც გაიძახოდა: ,,ჩემამდე ვერ დადისო~ მამა გიორგიმ უპასუხა: ,,ვინ ხარ შენ ადამიანო და შენამდე რა უნდა დავიდეს?!.. ღმერთი ცოდვილებს კი არა, წმიდანებსაც იმდენად ეხსნება, რამდენადაც მას სურს(9).
თავის სასარგებლოდ აყალბებს არქიმანდრიტი მამა გიორგის ამ სიტყვებსაც: ,,წმიდა ბერს შეუძლია მის სულიერ მოწაფეზე ილაპარაკოს სხვებთან „ათასი რამ“. მაგრამ ერთი იცოდეთ – მას სულ სხვა საუბარი აქვს პირადად თავის მოწაფესთან. სულიერი მოწაფისათვის სავალდებულოა არა ის, თუ რას ამბობს მისი მოძღვარი მასზე სხვებთან, არამედ ის თუ რას ეუბნება მას საიდუმლოდ.~ მამა იერომიელი კი ,,ლამაზად“ განგვიმარტავს: ,,ე. ი. დასვნა: ,,ნამდვილი აქ ფორმით ქრისტიანულია, შინაარსით წარმართულ-გნოსტიკურ-იუდაურ-თეოსოფიური. ნუთუ მოციქულებიც ასე იქცეოდნენ მოწაფეებთან და ხალხთან მიმართებაში? გამოდის, რომ ისინი ორ პარალელურ ეკლესიას აარსებდნენ: ეზოთერულს და ეგზოთერულს, ანუ ეკლესიას ორმაგი სტანდარტებით: გარეგნულს, საყოველთაოს და შინაგანს, მხოლოდ განდობილთათვის ცნობილს. ნუ იყოფინ!“(გვ.13) – შესძახებს არქიმანდრიტი. ჩვენ ნამდვილად არ ვიცით, თუ როგორ უნდა უჭირდეს ადამიანს, რომ მამა გიორგის სიტყვებიდან მსგავსი ზეაბსურდული, ბუნდოვანი და დაულაგებელი დასკვნა გამოიტანოს.

უპირველეს ყოვლისა, არქიმანდრიტი ყოვლად გაუმართლებლად იქცევა, როდესაც განაზოგადებს მამა გიორგის იმ სიტყვებს, რომლებიც კონკრეტულ შემთხვევაზეა ნათქვამი. მამა გიორგი აქ საუბრობს ბერისა და მისი სულიერი მემკვიდრის და არა ზოგადად მოძღვრისა და მისი სულიერი შვილების, აღმსარებლების დამოკიდებულებაზე.(10)
მეორეც, მამა იერომიელი კვლავ იყენებს თეოსოფიურ ტერმინებს: ,,ეზოთერულსა“ და ,,ეგზოთერულს“, რათა როგორმე დაგვაჯეროს მამა გიორგის თეოსოფოსობაში, თუმცა მამა გიორგი არც განდობილებზე საუბრობს, არც ორ პარალელურ ეკლესიაზე და არც ეზოთერიზმზე, ამაზე ისევ და ისევ არქიმანდრიტი ფუჭმეტყველებს.
შემდეგ ბრალმდებელი იმასაც ამბობს, რომ მამა გიორგის სწავლებებში ,,სრულიად დარღვეულია ღირებულებათა იერარქია (როგორც პატრიარქი ბრძანებს, ღირებულებათა იერარქიაა დაღმავალი ხაზით: ღმერთი, სამშობლო, ადამიანი) (გვ.14). ესეც, რა თქმა უნდა, მგზნებარე ცილისწამებაა. პირიქით, მამა გიორგი სწორედ ამ ღირებულებათა დაცვისაკენ მოგვიწოდებს და მისი სწავლებანი სრულად ეთანხმება პატრიარქისას. ასე ჰაიჰარად მოფიქრებული ბრალდებანი არგუმენტებს საჭიროებს, მაგრამ სად იპოვნის ამგვარ არგუმენტებს არქიმანდრიტი, როცა ისინი არ არსებობს? დაკვირვებული თვალი იმასაც შეამჩნევს, რომ მამა იერომიელი ბოროტად მანიპულირებს პატრიარქის სახელით და ცდილობს დაუპირისპიროს პატრიარქი მამა გიორგის, თუმცა, რა თქმა უნდა, არაფერი გამოსდის. ასეთ საქციელს მხოლოდ უზნეო ადამიანი თუ იკადრებს.

თავისებურ ინტერპრეტაციას აძლევს არქიმანდრიტი მამა გიორგის შემდეგ სიტყვებსაც: ,,ცოდვა მატერიაა, ის არ ქრებაა. ის უარყოფითი, ბოროტი ენერგიაა და მისი განეიტრალება მხოლოდ ცოდვის გამოტირებით, ტანჯვით და ტკივილით არის შესაძლებელი.“ ,,არ გეგონოს, მკითხველო ეს, ერთი შეხედვით, უბრალოდ ნათქვამი, უმტკივნელო ფაქტი… აქ შემოქმედის გმობა იმალება. ყოველი მატერია ხომ ღვთის ქმნილებაა“(გვ. 29). ღვთის ქმნილებანი არიან ბოროტი სულებიც, რომლებიც მატერიის შემადგენელი ნაწილები არიან, ხომ გვეთანხმებით მამაო? ამ თქვენი ლოგიკით დუალიზმამდე მივდივართ. მამა გიორგი გარკვევით ამბობს, რომ ,,ცოდვა უარყოფითი, ბოროტი ენერგიაა.“ ეს სიტყვები იმას გულისხმობს, რომ ცოდვის ჩადენის დროს წარმოიქმნება უარყოფითი ენერგია, რომელიც ზემოქმედებას ახდენს ადამიანის სულზე. სწორედ ამიტომაა, რომ ცოდვილ ადამიანებს ხშირად აწუხებთ დეპრესია, სასოწარკვეთა. ამ ბოროტი ენერგიისგან გათავისუფლება კი წრფელი სინანულითა და ღვაწლით არის შესაძლებელი.

არქიმანდრიტის წერის მანერისათვის დამახასიათებელია ქაოტურობა, არათანმიმდევრულობა. მაგ., ერთგან იგი წერს: ,,მწვალებელი ევაგრეს სწავლება ამხილა სიმეონ სალოსმა სალოსურად და გადაარჩინა ეკლესია და მრავალი ქრისტიანი სულიერი დაღუპვისაგან“(გვ. 11). სხვა შემთხვევაში კი იმავე მწვალებელ ევაგრეს დიდი რიხით იმოწმებს: ,,ევაგრეს მიხედვით, ,,ის რაც ბოროტია, ამ სიტყვის ზუსტი გაგებით, სუბსტანცია არ არის, არამედ სიკეთის არმყოფობაა, ისევე, როგორც სიბნელე არაფერია თუ არა სინათლის არმყოფობა“(გვ. 30). მაშ, რაშია საქმე? საქმე იმაში გახლავთ, რომ აქაც პლაგიატს აქვს ადგილი. ეს ციტატა ყოველგვარი წყაროს მითითების გარეშე გადმოწერილია მიტროპოლიტი კალისტე უეარის წიგნიდან ,,მართლმადიდებლობის გზა“, სადაც ავტორი წერს: ,,ევაგრეს მიხედვით, ,,ის რაც ბოროტია, ამ სიტყვის ზუსტი გაგებით, სუბსტანცია არ არის, არამედ სიკეთის არმყოფობაა, ისევე, როგორც სიბნელე არაფერია თუ არა სინათლის არმყოფობა(11). არქიმანდრიტ იერომიელს კი სიტყვასიტყვით გადმოაქვს მისი ფრაზა. მიტროპოლიტ კალისტეს სტილისათვის დამახასიათებელია ორიგენეს, ევაგრეს, აგრეთვე სხვა არამართლმადიდებელ ავტორთა დამოწმება. მამა იერომიელს კი, არა აქვს რა ნათელი წარმოდგენა ევაგრე პონტოელის პიროვნებისა და მოძღვრების შესახებ, მიტროპოლიტ კალისტე უეარის წამხედურობით იმოწმებს მას დიდი რიხით, ვითარცა შეუვალ ავტორიტეტს.

უფრო მეტიც, არქიმანდრიტი ერთმანეთში ურევს ევაგრესა და ორიგენეს. იგი წერს, რომ ,,ევაგრეს სწავლება ამხილა სვიმეონ სალოსმა სალოსურად“. სინამდვილეში, წმ. სვიმეონმა ამხილა არა ევაგრეს, არამედ ორიგენეს მოძღვრება და ამ საქციელით მთელი ეკლესია კი არ გადაარჩინა ერესისაგან, როგორც ამას არქიმანდრიტი ამტკიცებს (ორიგენეს სწავლებანი უკვე დაგმობილი იყო წმ. სვიმეონის მოღვაწეობის ჟამს), არამედ ორი ქრისტიანი, რომელთაც ვერ გაერკვიათ, რატომ ჩავარდა ცდომილებაში ორიგენე. (12)

ასეთი ,,თეოლოგიური ერუდიციის“ მქონე არქიმანდრიტს კი უნდა ჰქონდეს იმდენი თავმდაბლობა, რომ არ გაბედოს მამა გიორგის შესახებ საუბარი. მაგრამ მამა იერომიელს ეს არ ადარდებს და რაც კი სადმე ყურმოკვრით გაუგონია დიდი თავდაჯერებულობით ურთავს მას თავის ბროშურაში.

არქიმანდრიტის ქილიკის საგანია მამა გიორგის შემდეგი სიტყვები: ,,როდესაც მონაზონი ან მორწმუნე დიაკვნის ხარისხში აჰყავთ, მაშინ მას ღვთისაგან ეხსნება სულიერი შესაძლებლობების 30%. მოკლედ გეტყვით რა შედის ამაში: ნამდვილი დიაკონი – არჩევს სულებს, ხედავს ჰაერში ბოროტ სულებს, კითხულობს ადამიანის აზრებს და ტელეპატიურ დონეზე შეიძლება ისაუბროს ნამდვილ მღვდელთან.“
,,მერმე და სად გაგონილა სულიწმიდის მადლი პროცენტებით გაიცემოდეს; ნუ იყოფინ!“(გვ.32) – გამარჯვებული ტონით შესძახებს არქიმანდრიტი.

მაგრამ მან აქაც გააყალბა მამა გიორგის სიტყვები. მამაო სულიწმიდის მადლის 30%-ზე კი არ საუბრობს, არამედ სულიერი შესაძლებლობების 30%-ზე. ეს სხვადასხვა ცნებებია. სულიერი შესაძლებლობებია: აზრების კითხვა, გულის ხედვა, ადამიანის წარსულის ცოდნა, სულიერი და ხორციელი კურნების ნიჭი და ა.შ. რა თქმა უნდა, ამგვარ ნიჭთა ამოწურვადი რაოდენობა არსებობს. სწორედ ამ შესაძლებლობების 30% იგულისხმა მამა გიორგიმ, არქიმანდრიტმა კი მზაკვრულად გააყალბა ეს ციტატა. ამ საკითხზე მოქილიკე არქიმანდრიტს მისსავე სიტყვებს შევახსენებთ: ,,ღმერთი… მოქმედებს, როგორც აბსოლუტურად თავისუფალი და არაპროგნოზირებადი პიროვნება“(გვ. 22). ახლა, მე გეკითხებით, რამდენად გამართლებულია ღმერთი მოიხსენიო „არაპროგნოზირებად პიროვნებად“, სიტყვებით, რომლებითაც შოუ-ბიზნესის სკანდალურ და მსუბუქი ყოფაქცევის წარმომადგენლებს ახასიათებენ ხოლმე? შეიძლება შეგვედავოთ, რომ ამ სიტყვებით თქვენ ღვთის ქმედებათა ამოუხსნელობის, მიუწვდომლობის ხაზგასმა გსურდათ, მაგრამ ერთია რა გინდოდათ, მეორეა – რა გამოგივიდათ.

არქიმანდრიტი მწვალებლობად თვლის მამა გიორგის სიტყვებს, რომ ,,ნაყოფში ჩამოსულ სულს უკვე აქვს ზეციური სამშობლო და მახსოვრობა“ და მოაქვს ციტატები ეკლესიის მამათა თხზულებებიდან, სადაც აღნიშნულია, რომ სული და ხორცი ერთად იქმნება. მაგრამ მამა გიორგის სიტყვები სრულიადაც არ ეწინააღმდეგება ეკლესიის სწავლებას. მამა გაბრიელიც ხომ ბრძანებდა: „სული და ხორცი ერთად იქმნება, ჩასახვისთანავე. ბავშვი როცა ჩაისახება, დასაწყისში სამშვინველით ცოცხლობს, ხოლო შემდეგ უფალი დედის საშოშივე აძლევს სულიწმიდის მადლს, გონიერ სულს… გამზადებული სული ჭურჭელში ჩადის ჩასახვიდან ასე _ მეოთხე თვეს.“ (13) ე. ი. სულიდ და ხორცი ერთად იქმნება, მაგრამ სული ჩადის სხეულში რამდენიმე თვის შემდეგ, ამიტომაც აქვს მას ზეციური მახსოვრობა.

მამა იერომიელი მამა გაბრიელის შესახებ წერს: „არის დიდი მცდელობა, რომ იგი „ნამდვილად“ წარმოაჩინონ და ბერი ნიკოლოზი კი მის მოწაფედ. თუმცა კი საყოველთაოდაა ცნობილი, რომ მამა გაბრიელს მოწაფე არ ჰყოლია“(გვ. 37). რადგანაც თქვენ იტყვით, მამაო! უღრმესი მადლობა უნდა გადავუხადოთ ბატონ მალხაზ ჯინორიას იმის გამო, რომ მან გამოაქვეყნა მასალები, სასულიერო და საერო პირთა მოგონებები, სადაც ეჭვმიუტანლად არის ცხადყოფილი, რომ მამა გაბრიელის ერთადერთი მოწაფე და სულიერი მემკვიდრე გახლავთ მღვდელმონაზონი ნიკოლოზი (მაქარაშვილი)! მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად აწყობთ ეს ვიღაც-ვიღაცებს.

არქიმანდრიტი წერს, რომ მამა გიორგი ,,ბერობას მიზანმიმართულად იბრალებს, რათა თავის უცნაურ სწავლებებს დამაჯერებლობის სტატუსი მისცეს“(გვ. 51). ასე რომ იყოს საქმე, მამა გიორგი უმალ პატრიარქობას დაიბრალებდა ვიდრე ბერობას. ბერობა სრულიადაც არ ნიშნავს უცდომელობას. მაგრამ თქვენ უგულებელყოფთ ბერი სამსონ სივერსის სიტყვებს, რომლებიც გამოცემებში მრავალგზის არის დამოწმებული: „ბერობა არაა იერარქიული საფეხური ეკლესიაში _ იგი წმიდანობის გამორჩეული სახეობაა.“ასევე მამა გაბრიელიც ბრძანებდა: „რახან ბერობა გინდა, შენ უკვე ხარ ბერი.“(14)

არქიმანდრიტი იმასაც კი ვერ ამჩნევს, თუ როგორ მოქცეულა თავადაც მამა გიორგის გავლენის ქვეშ. მისი სიტყვები: ,,მართლმადიდებლობა რთულია, მაგრამ მაცხოვნებელი“ ხომ მამა გიორგის სიტყვების: ,,ქართველობა ძნელია, მაგრამ აუცილებელი“ პერიფრაზს წარმოადგენს.

საგანგებოდ უნდა აღვნიშნოთ ერთი გარემოებაც: არქიმანდრიტი არაფერს ამბობს იმ ასობით სასწაულის შესახებ, რომლებიც დაფიქსირებულია მამა გიორგის შესახებ არსებულ გამოცემებში (ამ შემთხვევაში, ჩვენ მხედველობაში გვაქვს გარეგანი სასწაულები, თორემ რამდენი სასწაული აღუსრულებია მამაოს ადამიანის შიგნით, ეს უფალმა უწყის). ერთგან კი გაკვრით ამბობს, ეს ყოველივე `ფუყე ეგზალტაციის შედეგებიაო“, მაგრამ მზაკვრულად გაურბის მათ შესახებ მსჯელობას. თუ არქიმანდრიტი იტყვის, მამა გიორგი ეშმაკის ძალით აღასრულებს სასწაულებსო, მაშინ ეშმაკი ღვთისაკენ ყოფილა, რადგან მამაოს სასწაულების შემხედვარე უამრავმა ადამიანმა დაიწყო ეკლესიაში სიარული. ეშმაკის ძალით აღსრულებულ სასწაულებთან დაკავშირებით მოვიტანთ ერთ ამბავს პატერიკიდან:

იყო ერთი განდეგილი, რომელიც ამპარტავნებამ შეიპყრო და მწვალებლობაში ჩავარდა. ეშმაკთა დახმარებით ის მრავალ სასწაულსაც აღასრულებდა, რის გამოც ათასობით მორწმუნე აცდუნა და თავის მიმდევრებად გახადა. მაგრამ უფალმა არ დაუშვა ქრისტიანთა წარწყმედა და წმიდა მაკარის მეშვეობით ამხილა ბერი. მაკარის ლოცვით მიცვალებული აღდგა, ბერმა კი ამის გაკეთება ვერ შეძლო. ამის შემდეგ ბერმა მოინანია თავისი საქციელი.(15)
მამა გიორგიც ეშმაკის ძალით რომ აღასრულებდეს სასწაულებს, უფალი აუცილებლად ამხელდა მას წმიდანის მიერ, რადგან ათასობით ადამიანი დადის მამაოსთან. უსამართლო ყოფილა უფალი, თუ ასე ადვილად უშვებს ათასობით ქრისტიანთა წარწყმედას.

შენიშვნები:

1. იხ. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი“, გვ. 184, 185., ფეხითმოსიარულე, II, გვ. 107, 108 და სხვ.
2. ვლ. ლოსკი, დოგმატური ღვთისმეტყველება, თბ., 2007, გვ. 10.
3. სიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, სამოცდამესამე სიტყვა, მაია ინდუაშვილი, წმინდა მამათა საღვთისმეტყველო შრომების თარგმანები, თბ., 2004, გვ.101.
4. არქიმანდრიტი რაფაელი (კარელინი), დასახ. წიგნი, გვ. 269.
5. იქვე, გვ. 267.
6. იქვე, გვ. 267.
7. ძალა და თავისუფლება, გვ. 40.
8. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 166.
9. ძალა და თავისუფლება, გვ. 41.
10.იხ. თავნი და ბოლონი იტყვიან: ,,გიორგი~, გვ. 148-149.
11. მიტროპოლიტი კალისტე უეარი, მართლმადიდებლობის გზა, თბ., 2008, გვ. 48.
12. იხ. Жизнь и деяния аввы Симеона, юродивого Христа ради.., Жития византийских святых. – СПб., 1995, გვ. 162-164.
13. თქვენი სიცოცხლე ჩემი სიცოცხლეა, ცხოვრება, სწავლანი და მოგონებანი ბერი გაბრიელისა, თბ., 2009, გვ. 146.
14.თქვენი სიცოცხლე ჩემი სიცოცხლეა, ცხოვრება, სწავლანი და მოგონებანი ბერი გაბრიელისა, თბ., 2009, გვ. 307.
15. პატერიკი, სწავლანი და ღუაწლნი წმიდათა მამათანი, თბ., 2004, გვ. 209-212.

Posted in რელიგიური პუბლიცისტიკა | Tagged , , | 4 Comments

პასუხად მამა ლევან მათეშვილს (მამა გიორგი ბასილაძის სწავლებათა თაობაზე)

aliluia.ge
ერთ-ერთ ვიდეორგოლში მამა ლევან მათეშვილი მამა გიორგი ბასილაძის შესახებ საუბრობს. http://www.youtube.com/watch?v=9nrJwHfL2G0 მას კითხვას უსვამს ერთი ძალზე აქტიური ახალგაზრდა კაცი. თუ რა ღრმა თეოლოგიური ინტერესების მქონეა ეს ახალგაზრდა, მისი ერთ-ერთი წინა შეკითხვიდან ჩანს:

„ცოლ-ქმრის ინტიმური ურთიერთობა, ზოგი იძახის, რომ ეს უნდა იყოს უშუალოდ ბავშვთან მიმართებაში, ბავშვის… გამრავლებასთან დაკავშირებით არის დასაშვები, მარტო, მარა იმ დღეს ერთ-ერთი ცნობილი ღვთისმეტყველი განმარტავდა, რომ ეს არის კათოლიკური მომენტი და არ არის აუცილებელი რომ ეს მარტო იყოს რაღაც ბავშვის კუთხით და ცოლ-ქმრული ურთიერთობა უნდა იყოს ინტიმური და ის შემადგენელია ოჯახისა და თქვენი დამოკიდებულება?“

ამ ინტერესიანი ახალგაზრდას მეორე კითხვა მამა გიორგის შესახებ გამოცემულ წიგნს უკავშირდება:

„ზოგადად მე, რაც გავეცანი ამ წიგნს, მე ვერაფერი ვერ ვნახე ზოგადად სწავლება, როგორ უნდა ვილოცოთ, რა არის სწორი ღვთის მცნებებთან მიმართებაში, ეს წიგნი ჩემთვის არის გაუთავებელი ქება, თვითრეკლამა, რომ აეს ხილვა, მე ეხლა მის პიროვნებას არ ვეხები, შეიძლება ეს ავტორის გადამეტებულია და ვინც დაწერა იმან ჩაამატა… და ძაან ბევრი ხალხი შეყავს შეცდომაში ზოგადად ესეთი ტიპის წიგნებს, ხილვები, რომ წმინდა გიორგი გამომეცხადა, რომ გიორგი  არ დაიღალე ფეხით სიარულითო, იქ, მამაო, მართლმადიდებლობასთან შეუსაბამო რაღაცეებსაც იძახის ეს კაცი. თქვენ თუ იცით, რო კომენტარი გააკეთოთ… დიდგორის ბრძოლა ვნახე კადრებად და…“

აქ ფართოდ გაღიმებული მამა ლევანი ენადგაკრეფილ, როლში შესულ ახალგაზრდას ცინიკური რეპლიკით აწყვეტინებს: „-იქნებ, ნახა, რა იცით?“ (მოისმის რამდენიმე ქალის საწყალი სიცილი).

როგორც ვხედავთ, ახალგაზრდა ისევე ღრმააზროვნად, მწყობრად და ლოგიკურად აყალიბებს თავის შეკითხვას, როგორც წინა შემთხვევაში, უფრო ზუსტად, უკვე დაუკრეფავშია გადასული.

პასუხობს მამა ლევანი იმის შესახებ, რომ გულისამრევია ხალხის დამოკიდებულება მამა გიორგისა და მამა გაბრიელისადმი, რომ ხალხი აკერპებს მათ და ასე არ შეიძლება.

მამა ლევანს ეკითხებიან, რას ფიქრობს მამა გიორგის სწავლებათა თაობაზე, ის კი საუბრობს მრევლის არასწორ დამოკიდებულებაზე მამაოს მიმართ. ანუ, ეკითხებიან ერთს, პასუხობს მეორეს.აშკარაა, რომ მამა ლევანს არ ჰყოფნის სულიერი ხედვა, შეაფასოს მამა გიორგის პიროვნება, მაგრამ ამის აღიარებაც არ უნდა.

მამა ლევანი აცხადებს, რომ ადამიანები მხოლოდ მატერიალური, ამსოფლიური პრობლემების გადასაწყვეტად აკითხავენ მამა გიორგის და არა სულის გადასარჩენად. მთლად ასეც არ არის საქმე, მამაო! არის დიდი კატეგორია ადამიანებისა, რომლებიც სწორედ სულიერმა პრობლემებმა მიიყვანეს მამა გიორგისთან და უდიდესი შეწევნაც მიიღეს მისგან. მეორეც, ნეტავი, თქვენ რა იცით, ვინ რა პრობლემით აკითხავს მამა გიორგის, მისი მდივანი ხომ არ ხართ? მამაოს არც არასოდეს შეხვედრიხართ  და არ გვგონია, იმ დონის სულიერი ხედვა გქონდეთ, რომ აფიქსირებდეთ, ვინ რა საზრუნავით მიდის მამა გიორგისთან.

თურმე მამა გიორგისსთან იმიტომ დადის ხალხი, რომ „იოლი გზების“ მოძებნა სურს ღმერთამდე. ეს, გარკვეულწილად,   მართალიცაა. ხალხს სურს ჭეშმარიტი გზით სიარული და არა იმ ოღროჩოღროში ბოდიალი, საითაც სულიერი ხედვის უქონელი და ამპარტავანი მღვდლები მიერეკებიან. ამიტომ მიმართავენ მამა გიორგისა და სხვა წმინდანებს, რომელთაც იციან „გზანი სასუფევლისანი“.download

„რა უნდა მითხრას ახალი მამა გიორგი ბასილაძემ?“ – კითხულობს მღვდელი ლევანი. ზუსტად ამ ფორმულით ებრძოდნენ წმინდანებს ათასწლეულთა განმავლობაში სოფისტი სქოლასტიკოსები. განმაახლებლობის მიზეზით დევნიდნენ წმ. სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს და „ახალი ღვთისმეტყველიც“ დაცინვით ამიტომ დაარქვეს. სულიერი ხედვის არმქონე ადამიანებმა ეკლესიური გამოცდილება გადააქციეს დახურულ, ჩაკეტილ სივრცედ, სადაც ახალი არაფერი ხდება და „ღვთისმეტყველება“ ძველი ტექსტების ინტერპრეტაციასა და ტექსტოლოგიურ ჩხირკედელაობას დაარქვეს. წმინდანები მარად ახალ და ცხოველ სულიერ გამოცდილებას გვიზიარებან და ამას წინ ვერავინ აღუდგება.

თავისი მსჯელობის დროს მამა ლევანი ორ ღირსსახსოვარ ფრაზას წარმოთქვამს:

1) ვინ დააფიქსირა რომ მამა გიორგიმ სულიწმინდა მოიპოვა? “

პასუხი: იმ ათასობით მორწმუნემ, რომელთაც სულიერი საზრდო და ნუგეში მიიღეს მამა გიორგისაგან. მღვდელი იმისი მღვდელია, რომ სულით იგრძნოს სულიწმინდა ადამიანში. არ არსებობს სხვა ხელსაწყო სიწმინდის გაზომვისა.

2) ვადარებთ უკვე ბასილაძეს პავლე მოციქულს?“ პასუხი: როგორც ჩანს მამა ლევანიც იმ შეზღუდული ცნობიერების მქონეა, რომლის მიხედვითაც, შეუძლებელია თანამედროვეობაში პავლე მოციქულის სულიერების ადამიანი არსებობდეს.

სვიმეონ ახალ ღვთისმეტყველს მოუსმინეთ, მამაო: „ვისმინე, რასაც ღაღადებდა პავლე, შენი მქადაგებელი: „ის რაც თვალს არ უხილავს და ყურს არ სმენია, კაცის გულამდე რაც არ მისულა, რაც გაუმზადა ღმერთმა მის მოყვარულებს“ (I კორ. 2. 9). შეუძლებლად ვირწმუნე ხორცში მყოფთაგან ამგვართა ჭვრეტა. ვფიქრობდი, მხოლოდ მას ერთადერთს უჩინე შენ უშურველად ამგვარი რამ და არ ვიცოდი მე, გლახაკმა, რომ ყოველ კაცს ამასვე უყოფ, ვინც შენ გიყვარებს. საიდან, როგორ შევიცნობდი, რომ ვინც გირწმუნებს, ხდება რა იგი შენს ნაწილად, მადლით ღმრთეებას გამოაბრწყინებს“ (წმ. სვიმეონ ახალი ღვთისმეტყველი, პირველი სამადლობელი, თარგმნა ე. ჭელიძემ, ჟურნ. „გული გონიერი“, 2011, #1, გვ. 72).

 

ძალიან სამწუხაროა, რომ ქართველ სამღვდელოებას ასე უჭირს პროგრესირება სულიერი ხედვისა და წმინდანთა შეცნობის გზაზე…

Posted in ზოგადი | Tagged , | 17 Comments

ქართული ბერმონაზვნობის სათავეებთან

IV საუკუნის დასაწყისი ქრისტიანობის ისტორიაში დიდი ცვლილებებითა და გარდატეხით აღინიშნა. სახელმწიფოს მიერ ქრისტიანობის ლეგალიზაცია, შემდეგში კი პრივილეგირება, ყველაზე მნიშვნელოვან თუ არა, ერთ-ერთი ყველაზე ღირსახსოვარ მოვლენად იქცა კაცობრიობის ისტორიაში. ახალი რელიგია, სახარებისეული უწყება, რომელსაც არ ჰქონია რაიმე სოციალური ან პოლიტიკური სახის დატვირთვა და შინაარსი, სახელმწიფოს მხრიდან დიდი წინააღმდეგობის, სასტიკი დევნისა და ტერორის პირობებში, მთელი რომის იმპერიის მასშტაბებით გავრცელდა და მის საზღვრებს გარეთაც გააღწია. ქრისტიანობის საბოლოო გამარჯვება და ტრიუმფი იმპერატორ კონსტანტინეს სახელს უკავშირდება.

მოცემულ შემთხვევაში ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობაზე, კრებებსა და ერესებზე საუბარს არ ვაპირებთ. ჩვენი ინტერესის საგანს ასკეტური ცხოვრების უმნიშვნელოვანესი ფორმა – ბერმონაზვნობა და საქართველოში მისი აღმოცენება წარმოადგენს. სტატიაში არ შევეხებით ქართულ ბერმონაზვნობას უცხოეთში, არც სირიელი მამების შემოსვალსა და დამკვიდრებას საქართველოში, არამედ მკითხველის ყურადღებას ბერმონაზვნობისა და სამონასტრო ცხოვრების უშუალოდ საქართველოს ფარგლებში, ქართულ გარემოში აღმოცენებაზე შევაჩერებთ.

სახელმწიფოს მხრიდან ქრისტიანობის აღიარებისა და ეკლესიის დევნის შეწყვეტის შემდეგ, ქრისტიანთა შედარებით მცირერიცხოვანი წრე შესამჩნევად გაიზარდა. ეკლესიას უამრავი ადამიანი მოაწყდა და ყოველ მათგანს როდი სურდა გულწრფელი ქრისტიანული ცხოვრება, შესაბამისად, სრულიად ახალ (და თავდაპირველად უჩვეულო პირობებში) აღმოცენებული ქრისტიანობა რიგი სამწუხარო პრობლემების წინაშე დადგა, რაც ძირითდად ქრისტიანული ცხოვრების ხარისხის გაუარესებასა და ეკლესიური ცხოვრების დინებაში პროფანულის, სეკულარულის (,,სეკულარულის’’ არა დღევანდელი გაგებით) შეჭრას მოყვა. ეს კი ჭეშმარიტად ქრისტიანული ცხოვრების მსურველთა გულისტკივილს იწვევდა. აქედან გამომდინარე პირველი და უმთავრესი მიზეზი სამონასტრო, თავდაპირველად ანაქორეტული (ბერძნული სიტყვაა და განდეგილს, დაყუდებულს ნიშნავს), ცხოვრების აღმოცენებისა სწორედ ძირძველი ქრისტიანული კეთილმსახურების გადარჩენა და ,,ამა სოფლისაგან’’ განრიდება იყო. პროტესტანტული თეოლოგიის გამოჩენილი წარმომადგენელი ფ. შაფი ბერ-მონაზვნობისადმი საკუთარი უარყოფითი დამოკიდებულებისდა მიუხედავად აღიარებს, რომ ქრისტიანული ბერ-მონაზვნობის წარმოშობა არ იყო დაკავშირებული წარმართული რელიგიურ-ფილოსოფიური სისტემების ძლიერ გავლენასთან. მისი თქმით მართალია ძნელია უარვყოთ, რომ კონსტანტინეს ეპოქაში ეკლესიაში ბევრმა უცხო წეს-ჩვეულებამ შეაღწია, ამის გამო ბევრი ამტკიცებს, რომ ქრისტიანული ბერმონაზვნობა წარმართობიდან წარმოიშვა და ჭეშმარიტი გზიდან გადახვევვას წარმოადგენდა, მაგრამ შაფის აზრით ამგვარი შეხედულება ძნელად თუ შეესატყვისება იმ როლს, რომელიც ბერ-მონაზვნობამ ითამაშა ეკლესიის ისტორიაში, თუმცა წარმართობის გავლენად მიიჩნევს (და სრულიად სამართლიანადაც) ისეთ არაორთოდოქსულ, ერეტიკულ მიმდინარეობებს, როგორიც იყო, თავად შაფის ტერმინი, რომ ვიხმაროთ, გნოსტიკურ-დუალისტური მოძღვრება, ამ მოძღვრებაში განვითარებული ასკეტური იდეები წარმოგვიდგება როგორც ქრისტიანული რწმენისა და წინარექრისტიანული კულტების შერწყმის მაგალითი. შაფის თქმით ჩანასახის სახით ქრისტიანული ბერ-მონაზვნობა უკვე II საუკუნის შუა ხანებისათთვის შეიმჩნევა, თუმცა მკვლევარი პირველ ქრისტიანთა ყოფასა და მონასტრულ ცხოვრებას შორის მსგავსებას მხოლოდ მარხვითა და უბიწოების აღთქმით ამოწურავს. ჩვენ ქვევით შევეცდებით ვაჩვენოთ, რომ ამ ორ გარეგნულად განსხვავებულ დროსა და სივრცეში არსებულ ერთობებს (იმპერიის დასახლებულ პუნქტებში გაფანტულ პირველქრისტიანულ კრებულებსა და გვიანანტიკურ თუ ადრეფეოდალურ მონასტრებს) შორის მხოლოდ არაარსებითი განსხვავებაა და შინაარსობრივად, ყოფითა და მსოფლმხედველობით ისინი ერთმანეთის იდენტურნი არიან. შაფი მიუხედავად თავისი წინასწარ შექმნილი განწყობისა (რითაც იგი ბერ-მონაზვნობაზე წერს და შესაბამისად მისი ობიექტურობის ხარისხი მაღალი არაა), ასკვნის, რომ ,,ბერ-მონაზვნობა სახელმწიფოსთან შერწყმული ეკლესიის გაამქვეყნიურებასა და დაცემულ დისციპლინაზე რეაქციას წარმოადგენდა’ (Шафф 2007 : 107)’. შემდეგ შაფი საუბრობს იმის შესახებ, რომ ბერმონაზვნობა სრულიადაც არ შეესაბამაბა სახარებისეულ იდეალს, რომ მაცხოვარი და მოციქულები არსად საუბრობენ იმის შესახებ, რომ ბერმონაზვნური ყოფა და იდეალები აღმოსავლელ ჰიმნოსოფისტებთან უფრო ახლოს დგას, ვიდრე სახარებასთან და ა. შ (Шафф 2007 : 109-125). Aაქ უკვე აშკარად იკვეთება ავტორის პროტესტანტული მიდგომები, რაც კიდევ ერთხელ ააშკარავებს იმას, რომ სამწუხაროდ XVI საუკუნის რეფორმაცია კიდევ უფრო დაშორდა ქრისტიანულ იდეალებს და მის შედეგად წარმოქმნილმა პროტესტანტობამ დროთა განმავლობაში ქრისტიანობის გამარტივებულ-მორალისტური და ინტელექტუალიზებულ-რაციონალისტური ხედვა შემოგვთავაზა (აღმოსავლური ბერმონაზვნობის მსგავსი პროტესტანტული ხედვის ტიპიური ნიმუშია ადოლფ ფონ ჰარნაკის, ცნობილი საეკლესიო ისტორიკოსის, მსოფლმხედველობა, იხ. მისი: Монашество, его Идеалы и его История М. 1907) გამოაცალა რა სახარებისეულ მოძღვრებას მკვეთრად გამოხატული ასკეტური და მისტიკური შინაარსი, რამაც მოგვიანებით ე. წ. ლიბერალური თეოლოგია და თანამედროვეობასთან მორიგებულ-შეთანხმებული საეკლესიო ცნობიერება წარმოშვა, თუმცა ეს სრულიად სხვა თემაა და ამჯერად ჩვენი მსჯელობის საგანს არ წარმოადგენს.http://www.google.ge/imgres?hl=ka&biw=1280&bih=656&tbm=isch&tbnid=xlluYg8lAMam2M:&imgrefurl=http://ka.wikipedia.org/wiki/%25E1%2583%25A4%25E1%2583%2590%25E1%2583%2598%25E1%2583%259A%25E1%2583%2598:Oshki_1.jpg&docid=cq9ldelZxK87LM&imgurl=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/ka/b/bd/Oshki_1.jpg&w=768&h=1024&ei=oy1XUZCuMYK8PcmrgeAM&zoom=1&ved=1t:3588,r:5,s:0,i:93&iact=rc&dur=937&page=1&tbnh=180&tbnw=147&start=0&ndsp=15&tx=68&ty=37

სინამდვილეში კი პირველქრისტიანული თემები (განსაკუთრებულად მათი ყველაზე მეტად ასკეტურად განწყობილი ნაწილი) თითქმის არაფრით განსხვავდებოდნენ გვიანდელი ბერებისა და მონაზონებისაგან. ქრისტიანული ასკეზის უძირითადესი საფუძვლები თავად ოთხთავში და მაცხოვრის მიმდევართა, მის უშუალო მოწაფეთა თხზულებებშია ჩამოყალიბებული (გვიანდელმა პატრისტიკამ მხოლოდ განავრცო აქ მოცემული სამოძღვრო შეგონაბანი და გამოცდილება). თუ ძალიან გადაჭარბებულად და პათეტიკურად არ იჟღერებს, სრული საფუძველი გვაქვს ვთქვათ, რომ ქრისტიანული ბერმონაზვნობის სათავეებთან თავად იესო ქრისტე და მოციქულები დგანან. მოციქულები განუწყვეტლივ მოძღვრავდნენ ქრისტიანებს შინაგანი განწმენდის, ამა სოფლისაგან განდგომისა და ასკეტური ღვაწლის შესახებ. ,,როგორც გამგონი შვილები ნუ აჰყვებით უცოდინარობის წინანდელ გულისთქმებს, არამედ თვითონაც იყავით წმინდანნი ყოველ ქცევაში, როგორც წმინდაა იგი, ვინც მოგიწოდათ, რადგან წერია: იყავით წმინდანნი, რამეთუ წმინდა ვარ მე (1 პეტრე 1 : 14-16)’’. ,,საყვარელნო, შეგაგონებთ, როგორც ხიზნებსა და მწირებს, განეშორენით ხორციელ გულისთქმებს, რომლებიც სულის წინააღმდეგ იბრძვიან ( 1 პეტრე 2 : 11)’’. პეტრე მოციქული ქრისტიანებს არიგებს ქრისტიანული მორჩილებისა და მოთმინების შესახებ, რამაც შემდეგში განვრცობა და სრული ასახვა ჰპოვა ქრისტიანულ ლიტერატურაში. ,,მსახურნო, დაემორჩილეთ ბატონებს მთელი შიშით, არა მარტო კეთილებს და შემწყნარებლებს, არამედ მრისხანეებსაც, რამეთუ ესაა მადლი თუ ვინმე უსამართლოდ იტანჯება და იტანს ჭირს ღმერთისთვის სინდისის გამო (1 პეტრე 2 : 18-19)’’. იოანე მოციქული აფრთხილებს ქრისტიანებს იმის შესახებ, რისი უარყოფაც მთელი ბერმონაზვნური ყოფის საფუძველთა საფუძველი გახდა. ,,ნუ შეიყვარებთ ქვეყნიერებას, ნურც იმას რაც ქვეყნიერებაზეა; ვისაც ქვეყნიერება უყვარს, მასში არ არის მამის სიყვარული; ვინაიდან ყოველივე, რაც ქვეყნიერებაზე – ხორციელი გულისთქმა, თვალთა გულისთქმა და ამაო დიდება ცხოვრებისა –  მამისა კი არა, ქვეყნიერებისგან არის; და ქვეყნიერებაც გადავა და მისი გულისთქმაც, ღმერთის ნების აღმსრულებელი კი რჩება უკუნისამდე (1 იოანე 2 : 15-17). სწორედ ამის მსგავსი, პეტრე მოციქულის ეპისტოლეში აღწერილი შინაგანი ბრძოლის, ქვეყნიერების გულისთქმათა უარყოფის (რაც რასაკვირველია არ ნიშნავსა ადამიანის, ბუნებისა და ღვთის სხვა ქმნილებების უარყოფას) და ქვეყნიერებისგან განრიდების საფუძველზე აღმოცენდა ანაქორეტული და მონასტრული ცხოვრება. სახარების უპირველეს მოწოდებად მარადისობისკენ ანუ ღმერთისკენ სწრაფვა გვეველინება, ბერმონაზვნობის ერთ-ერთი უპირველესი და უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელი კი სწორედ მარადისობის შეგრძნება, მისი მუდმივი განცდის ქონაა. ქრისტიანული ასკეზის საფუძვლად შეგვიძლია მივიჩნიოთ პავლე მოციქულის სიტყვები: ,,ნუთუ არ იცით, რომ ყველანი ვინც მოვინათლეთ ქრისტე იესოში, მის სიკვდილში მოვინათლეთ? ამიტომ დავიმარხეთ მასთან სიკვდილში ნათლობით, რათა, როგორც მამის დიდებით აღდგა ქრისტე, ჩვენც ვიაროთ სიცოცხლის განახლებით; ვინაიდან თუ დავენერგეთ მას სიკვდილის მსგავსებაში, ასევე ვიქნებით მისი აღდგომისას; რამეთუ ვიცით, რომ მასთან ერთად ჯვარს ეცვა ჩვენი ძველი კაცი, რათა გაუქმდეს ცოდვის სხეული და აღარ ვიყოთ მისი  ცოდვის მონები, ვინაიდან, ვინც მოკვდა, ცოდვისაგან თავისუფალია, და თუ ჩვენც ქრისტესთან დავიხოცეთ, გვწამს, რომ მასთან ერთად ვიცოცხლებთ კიდეც (რომაელთა მიმართ 6 : 3-8).’’ ცოტა ქვემოთ, იმავე წერილში პავლე მოციქული მოუწოდებს ქრისტიანებს: ,,მაშ, ნუ იმეფებს ცოდვა თქვენს მოკვდავ სხეულში მის გულისთქმათა დასამორჩილებლად; ნურც მისცემთ თქვენ ასოებს ცოდვას უსამართლობის იარაღად, არამედ მიართვით ღმერთს თქვენი თავი, როგორც მკვდრეთით გაცოცხლებულნი, და თქვენი ასოები სიმართლის იარაღად ღმერთს, ვინაიდან ცოდვა ვეღარ იმეფებს თქვენზე, რამეთუ თქვენ სჯულის ქვეშ კი არა მადლის ქვეშ ხართ (რომაელთა მიმართ 6 : 12-14)’’. ჩვენი აზრით ეს არის ქრისტიანული ასკეზის მიზნებისა და ამოცანების ერთ-ერთი ყველაზე მოკლე და ზუსტი ფორმულირება: ,,ძველი კაცის’’ მოკვდინება საკუთარ თავში, ,,ცოდვის სხეულისაგან’’ გათავისუფლება, ქრისტესთან ერთად მკვდრეთით აღდგომა ანუ განღმრთობა, სულიწმინდის მოხვეჭა, რომელიც ადამიანს ახალი იერუსალიმის მოქალაქედ აქცევს, რადგან ქრისტიანები უკვე არა სჯულის, არამედ მადლის ქვეშ იმყოფებიან.

ქრისტიანული ასკეზის, ბერ-მონაზვნობის, მისტიკის მიზანი, სახარებისა და ღვთისმეტყველთა თანახმად, სწორედ ახალ ადამიანად ქცევაა, რადგან მხოლოდ ასე შეიძლება ღვთისა და ადამიანის სრულყოფილი კავშირი. მცდარია მოსაზრება თითქოს ასკეტებს არ უყვარდათ ბუნება და გარემომცველი სამყარო, თითქოს ქრისტიანობის იდეალი მაინცდამაინც სენაკში გამოკეტილი ანაქორეტია. მთელი ჰაგიოგრაფია სწორედაც რომ საპირისპიროზე მეტყველებს. ეკლესიის მოძღვართა თანახმად ქრისტიანული ასკეზა თანაბრადაა  შესაძლებელი ქალაქშიც და უდაბნოშიც, რადგან ის თითოეულ ქრისტიანს მოეთხოვება (მარხვა, ლოცვა, უბიწოება, ცოლ-ქმრული ერთგულება, გულისთქმებთან და ვნებებთან ბრძოლა და ა.შ.).

ასკეზის შესახებ საუბრობდნენ მოციქულთა მოწაფეებიც. სიამაყისა და მორჩილების შესახებ წერს წმ. ეგნატე ღმერთშემოსილი, იოანე ღვთისმეტყველის მოწაფე, თავის ეპისტოლეში ტრალელთა მიმართ: ,,მრავალს განსვჯი ღვთის შესახებ, მაგრამ თავს ვიმდაბლებ, რათა პატივმოყვარეობისგან არ დავიღუპო. ამჟამად ყველაზე მეტად მმართებს თავის მოზღუდვა და ჩემ განმადიდებელთა უგულვებელყოფა, რამეთუ ჩემი ქებით ისინი ჭრილობებს მაყენებენ. მე ტანჯვა მსურს, მაგრამ არ ვიცი ღირსი ვარ თუ არა (Памятники Древнехрисианской литературы 2005 : 176)”. ამ სიტვებში ეგნატე უმთავრესი ვნების – ამპარტავნების შესახებ საუბრობს, რომლის პრობლემაც უძირითადეს ადგილს დაიკავებს გვიანანტიკური ხანისა და ადრეული შუა საუკუნეების ასკეტურ ლიტერატურაში. სხვადასსხვა ვნებებისა და ცოდვების შესახებ აფრთხილებს ფილიპელებს წმ. პოლიკარპე სმირნელი და მოძღვრავს ქრისტიანებს იმის შესახებ, რომ ღმერთმა ყველაფერი იცის და მისგან არაფერია დაფარული ,,არც ფიქრი, არც განზრახვა და არავითარი დაფარული მოძრაობა გულისა (Памятники Древнехристианской литературы 2005 : 223)”. ქრისტიანებს მკაცად მოეთხოვებოდათ გულის შინაგან სისუფთვეზე, შინაგან სიწმინდეზე ზრუნვა, რადგან ღმერთი გულის ყოველგვარ ფარულ მოძრაობას ხედავს.

ვეცნობით რა პირველ ქრისტიანთა ცხოვრებას და ასკეტიზმის ადგილს მათ ყოველდღიურობაში, სულ უფრო და უფრო მეტ მსგავსებას ვპოულობთ ქრისტიანული თემების ცხოვრებასა და მონასტრების ყოფას შორის. მართალია ქრისტიანები, როგორც ეს უცნობი ავტორის დიოგნეტესადმი მიწერილ ეპისტოლეშია ნათქვამი, წარმართებისაგან არც ენით, არც ჩაცმულობითა თუ სხვა გარეგნული ნიშნებით არ განსხვავდებოდნენ, ავტორის თქმით მათ გამოარჩევდათ მთავარი – ზნეობრივი სიწმინდე და სისუფთავე (Лебедев 2008 : 6)”. ქრისტიანთათვის დამახასიათებელი იყო მკაცრი ასკეტიზმი, მათ ეუცხოვებოდათ ყოველგვარი წარმართული მოკაზმულობა, კერპთაყვანისმცემლობა, ასეევ იუდეველთა ურიცხვი წესებით, რიტუალებითა და კანონებით დატვირთული ცხოვრების წესი. ქრისტიანების ყოველდღიურობაში უმნიშვნელოვანესი ადგილი ეკავა ლოცვას. ისინი დღისა და ღამის რამდენიმე განსაზღვრულ მონაკვეთში ლოცულობდნენь როგორც მოგვიანებით მონასტრებში (იქვე : 15). პირველ ქრისტიანთა ლოცვის წესებისა და ხანგრძლივობისა და საერთოდ მათი ლოცვის მიმართ დამოკიდებულების შესახებ მოგვითხრობენ ორიგენე, ნეტარი ავგუსტინე, ამბროსი მედიოლანელი, კვიპრიანე კართაგენელი და სხვა საეკლესიო მწერლები. პირველ ქრისტიანულ საკრებულოებს ლოცვის გარდა საერთო ჰქონდათ ტრაპეპეზიც (კვლავ პარალელები მონასტრებთან). წმ. კლიმენტი ალექსანდრიელი მკაცრად აფრთხილებდა ქრისტიანებს თავი დაეცვათ ნაყროვანებისაგან, მორიდებოდნენ წარმართულ დღესასწაულებსა და ღრეობებს, მხოლოდ მცირე რაოდენობით დაელიათ ალკოჰოლური სასმელი და ტრაპეზობისას თავშეკავებულნი ყოფილიყვნენ ( იქვე : 17). პირველ ქრისტიანთა ყოფაში ძალიან დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა ქალწულებას ანუ სექსუალურ თავშეკავებულობას. ქალწულებაში იგულისხმებოდა არა მხოლოდ ყოველგვარ სექსუალურ ურთიერთობაზე უარის თქმა, არამედ შინაგანი სიწმინდის დაცვა, სექსუალური ფანტაზიისა და ყოველგვარი არაწმინდა გულისთქმებისაგან განშორება და გაუცხოება. ადრეული აპოლოგეტი ათენაგორა აღნიშნავდა, რომ ,, ჩვენში (ე. ი. ქრისტიანებში – შ. მ.) შეიძლება იხილოთ მრავალი მამაკაცი, ასევე დედაკაცი, რომლებიც უქორწინებლობაში რჩებიან, იმ იმედით, რომ ამ გზით უფრო მჭიდროდ დაუკავშირდებიან ღმერთს. იმის საჩვენებლად თუ როგორი მკაცრი იყო ასკეტიზმი პირველ ქრისტიანებში და რაოდენ მსგავსებას ამჟღავნებდა ის მონასტრულ ასკეტიზმთან, მოვიყვანთ წმ. კვიპრიანე კართაგენელის სიტყვებს ქალწულების შესახებ: ,,ქალწულები არავისთვის არ უნდა ირთვებოდნენ, არ უნდა ცდილობდნენ თავი მოაწონონ ვინმეს თავიანთი უფლის გარდა, რომლისგანაც მიიღებენ ჯილდოს ქალწულებისთვის. ქალწული არ უნდა ირთვებოდეს ისე თითქოს თავისთვის საქმროს ეძებს. ქალწული რომელიც ყმაწვილთა მზერას მიიპყრობს და მათში ვნებას აღაგზნებს, ვერ იქნება შინაგანად წმინდა და მორჩილი (იქვე : 20)’’. მიუხედავად იმისა რომ ეკლესია სათანადო პატივს მიაგებდა ოჯახს, ცოლ-ქმრობის ინსტიტუტს და მის უარმყოფელთ ერეტიკოსებადაც აცხადებდა, უპირატესობა მაინც ყოველგვარი სექსუალურ ურთიერთობებზე უარის თქმასა და სრული უბიწოების შენარჩუნებას ენიჭებოდა, ასე რომ ვფიქრობთ სახეზეა აშკარა მსგავსება პირველქრისტიანულ ერთობებსა და მონასტრებს შორის: ლოცვის, მარხვის, ტრაპეზის, ქცევის, უბიწოების დაცვისა და სხვა ასპექტებში.

,,როდესაც მეოთხე საუკუნეში ქრისტიანობა სახელმწიფოს ოფიციალურ რელიგიად იქნა აღიარებული, მოწამეობის საჭიროება აღარ არსებობდა. ისინი ვისაც მეტი სრულყოფილების მიღწევა სურდათ, ასკეტურ ცხოვრებას ირჩევდნენ, ხშირად მიაშურებდნენ რა უდაბნოს, როგორც ეგვიპტელი და ებრაელი ასკეტები ძველად. ქრისტიანულმა ასკეტიზმმა მალევე განავითარა მონაზვნობის იდეა  (,,მონოს’’ ბერძნული სიტყვაა და ,,მარტომყოფს’’ ნიშნავს), როგორც განდეგილობა, რომელსაც ცალკეული ადამიანები მიმართავდნენ, მაგრამ ბერ-მონაზვნობამ, საბოლოოდ მაინც, კორპორაციული ხასიათი შეიძინა თავისი წინამძღოლებითა და დადგენილი წესებით, რომელიც თაობიდან თაობას მემკვიდრეობით გადაეცემოდა  (Kინგ  2004 : 8)’’.

ბერ-მონაზვნობის მამად და ,,პირველ ბერად’’ ანტონი ითვლება თავისი ღვაწლისა და დამსახურების გამო ,,დიდად’’ წოდებული. მან მოღვაწეობა III საუკუნის 70-იან წლებში დაიწყო და 356 წელს ას წელს გადაცილებული გარდაიცვალა. მისი ცხოვრება სახელგანთქმულმა ალექსანდრიელმა მღვდელმთავარმა ათანასე დიდმა აღწერა. ამ თხზულებამ უდიდესი პოპულარობა მოიპოვა მთელ ქრისტიანულ სამყაროში. ანტონის გვერდით დგას პახუმი, რომელიც ორგანიზებული სამონასტრო ცხოვრების დამფუძნებლად ითვლება, რადგან ანტონი დიდი ანაქორეტად მიიჩნევა დაყუდებული და განმარტოებული ცხოვრების გამო. აქვე მოიხსენიებენ მაკარი ეგვიპტელს ( ძველქართულად ,,მეგვიპტელი’’), ამონს და მაკარი ალექსანდრიელს. ეს ადამიანები არიან ქრისტიანობის ისტორიაში ისეთი დიდი მოვლენის სათავეებთან, როგორიც ბერ-მონაზვნობაა (Harmless 2004 : 18).   ფ. შაფი ბერ-მანოზვნობის განვითარების სამ ტაპს გამოჰყოფს: პირველ ეტაპი ჯერ კიდევ ნიკეამდელ პერიოდში იწყება, როდესაც ცალკეული ქრისტიანები (უფრო ხშირად დევნის გამო ) უდაბნოს მიაშურებდნენ და აქ მთელ აცხოვრებას ან გარკვეულ პერიოდს ლოცვაში, მარხვასა და შინაგან განწმენდაში ატარებდნენ. ასკეტური მოძრაობის განვითარების მეორე ეტაპზე ჩვენ უკვე ანაქორეტებს, უდაბნოში სამუდამოდ წასულ დაყუდებულ ბერებს ვხვდებით. ისინი სრულ განმარტოებაში ცხოვრობდნენ, მრავალი ათწლეულის განმავლობაში არავითარი ურთიერთობა არ ჰქონდათ ადამიანებთან და ხშირად უმკაცრეს, ზეადამიანური მასშტაბების ასკეტიზმს მიმართავდნენ. მესამე ეტაპი ბერ-მონაზვნობის განვითარებაში უკვე ორგანიზებული სამონასტრო ყოფის სახით წარმოგვიდგება (Шафф 2007 : 107-108). ამ ორგანიზებული სამონასტრო ყოფიდან მონასტერთა ორი ტიპი გამოიყოფა – ლავრული და კვინობიტური. ,,ლავრა წარმოადგენდა ისეთ ბერთა ერთობას, რომლებიც უპირატესად განდეგილები იყვნენ, თითოეული მათგანი ინდივიდუალურ სულიერ გზას მიჰყვებოდა, მაგრამ გაერთიანებული იყვნენ ერთი სულიერი წინამძღოლის (აბბას) გარშემო, როგორც ერთი დიდი სულიერი ოჯახი. ლავრის ძმობა კვირაობითა და დიდ დღესასწაულებზე საერთო ტაძარში იკრიბებოდა, სადაც ფსალმუნებს კითხულობდა (აქედან წიგნისმკითხველის თანამდებობა ეკლესიაში, რომელიც დღემდეა შემონახული) და ღვთაებრივ ლიტურგიას აღასრულებდა. ლავრული ტიპის ცხოვრება დაფუძნებული იყო რომელიმე მადლმოსილ პიროვნებასთან (ბერი, ბერძნულ ტრადიციაში – გერონი, ხოლო რუსულში – სტარეცი – შ. მ.) მჭიდრო ურთიერთობაზე. აქ არ არსებობდა რაიმე საერთო წესები, ბერები არც ჭამისას იკრიბებოდნენ ერთად, საბოლოოდ კი ლავრა შუაგულში მთავარი ტაძრითა და გარშემოვლებული გალავნით მჭიდრო დასახლებად გადაიქცა. ამგვარი არქიტექტურა შემდგომდროინდელი ბიზანტიური მონასტრების კლასიკურ ფორმად იქცა. გარკვეული დროის შემდეგ ლავრა უბრალოდ დიდ მონასტერს ნიშნავდა.

განდეგილთა კერძო სენაკებისგან ან განდეგილთა ერთობებისგან, ლავრებისგან განსხვავებული ფორმა იყო კვინობიტური ცხოვრების წესი (ასე დაერქვა ბერძნული სიტყვის გამო, რომელიც ერთად ცხოვრებას აღნიშნავს). ასეთი ცხივრების წესის პირველი მაგალითი პახუმისთან ასოცირდება, მაგრამ მისი ფართოდ გავრცელება ისეთ გავლენიან სულიერ წინამძღოლებს უკავშირდებათ, როგორებიც იყვნენ ევსტრაფი სებასტიელი, ბასილი დიდი და გრიგოლ ნაზიანზელი, რომლებმაც ცხოვრების ამგვარი წესი კაპადოკიაში დანერგეს. კვინობიტური ბერმონაზვნობა, (რომლის უმთავრესი მახასიათებელია საერთო ყოველდღიური წეს-განგება და საერთო ტრაპეზი) ერთმნიშვნელოვნად მთელი ბიზანტიური სივრცისათვის ნიმუშად იქცა, თუმცა მონასტერთა ამ სამივე სახეობას შორის გადაადგილება სრულიად შესაძლებელი იყო ამა თუ იმ ბერის პიროვნული სულიერი წარმატებისდა შესაბამისად (McGuckin 2008 614-615)’’. თავად მონასტრების ამ ორ ძირითად ტიპშიც გვხვდებოდა გარკვეული ხასიათის ვარიაციები.

სამწუხაროდ საბჭოთა მეცნიერებაში, გასაგები მიზეზების გამო, როდესაც ბერ-მონაზვნობის ისტორიას ეხებოდნენ, ყურადღებას ამახვილებდნენ, ძირითადად, მონასტრების კულტურულ-პოლიტიკურ, სოციალურ ან ეკონომიკურ მხარეზე, ყველაზე ნაკლები ყურადღება კი მონასტრის უმთავრეს დანიშნულებას – სულიერ ცხოვრებას ეთმობოდა. აღმოცენებისთანავე მონასტრები სულიერ საავადმყოფოებად იქცნენ, აქ ხდებოდა ადამიანის სულიერი კურნება და გაჯანსაღება. რისგან ესაჭიროებოდა (და ესაჭიროება) ადამიანს განკურნება? მთელ ასკეტურ ლიტერატურაში საუბარია ვნებასა და ცოდვაზე როგორც სულიერ ავადმყოფობაზე, რომელიც მთლიანად მოიცავს ადამიანს და ყველა შემთხვევაში (თუკი ადამიანმა მასთან ბრძოლა არ დაიწყო) განსაზღვრავს მის ცხოვრებას. მათგან კურნება კი, ეკლესიის მოძღვართა თანახმად, ღვთის მადლით მიიღწევა. ღვთის მადლის მოხვეჭაში ადამიანს  სწორად წარმართული სულიერი ცხოვრება, ლოცვა, მარხვა, თავშეკავება, გულისთქმათა უარყოფა ეხმარება. ქრისტიანულ ასკეტიკაში უმნიშვნელოვანესი ადგილი დაიკავა შინაგანი, მოუკლებელი ლოცვის შესწავლამ, რომლითაც ადამიანი შინაგან სიმყუდროვესა და სიმშვიდეს, გულსთქმებისა და გრძნობადი შთაბეჭდილებებისაგან თავისუფლებას მოიხვეჭს. თითოეულ ვნებას სათნოება უპირისპირდება, სულიერების კიბეზე აღმასვალა კი, საეკლესიო მამათა თქმით, სინანულით იწყება, რადგან სინანული პირობაა იმისა, რომ ადამიანმა თავისი რეალური სულიერი მდგომარეობა გააცნობიეროს და მის გამოსწორებას შეუდგეს. შინაგანად განწმენდილი ადამიანი უკვე სწორად და ადეკვატურად აღიქვამს ფიზიკურ და მეტაფიზიკურ რეალობას. ადამიანი იწყებს მჭვრეტელობით ცხოვრებას, რისი საფუძველიც სინანულისა და თავმდაბლობის, ასკეზისა და ,,ხორციელი იწროების’’ გარდა ყოველგვარი ნივთიერისაგან გაუცხოება, ყოველგვარი მიწიერი ლტოლვისაგან განშორება, ცნონიერების მატერიალისტურ-რაციონალისტური შინაარსისაგან გამოცლაა (Минин 2003 : 93). მჭვრეტელობის გზაზე მოღვაწე ივიწყებს ყოველგვარ ადამიანურ ლოგიკას, რადგან ქრისტანობა ყოველგვარ ლოგიკას თავდაყირა აყენებს, ყოველგვარ ფილოსოფიურ-ინტელექტუალურ წიაღსვლებზე მაღლა დგება და ეხება ღვთაებრივ ნათელს, ცნობიერებისაგან იშორებს ყველაფერ უცხოსა და ზედმეტს, რის შედეგადაც განიღმრთობა და მისთვის უდიდესი საიდუმლოებანი იხსნება, ასკეტი ხდება მატერიის, დროისა და სივრცის მფლობელი, წინასწარმეტყველი, დაფარულთმცოდნე, ადამიანის გულისა და გონების მჭვრეტელი, მისი სულიერი და ხორციელი მკურნალი, ღვთაებრივი რეალობის მხედველი, მისთვის შესაძლებელი ხდება ყოველგვარი რეალობის ობიექტური აღქმა და ისტორიის საიდუმლოებათა განმარტება. ეს ყველაფერი კი ღმერთთან მისი განსაკუთრებული ურთიერთობის, ვნებებისა და ცოდვების დაძლევის შედეგია, ის გულისთქმათა და გრძნობად შთაბეჭდილებათა ქაოტური, კოშმარული სამყაროდან აღწევს ღმერთამდე, მისი ერთადერთი მიზანი ღვთისა და მოყვასის მსახურება ხდება. ასეთი მოღვაწე ფლობს ნამდვილ სიყვარულს, ხდება ღვთაებრივი ცხოვრების თანამონაწილე, შესაბამისად ისეთ მორწმუნეს, რომელიც ვერ გასცდენია ვნებებისა და გულისთქმების უდაბნოს, უჭირს მსგავსი პიროვნების აღქმა და ის ხშირად არანორმალურად ან მოხიბლულად ეჩვენება. ამის მაგალითები კი ბევრია ქრისტიანული ბერ-მონაზვნობის ისტორიიდან. ჩვენი შეხედულებით ბერმონაზვნობის ისტორიის შესწავლისას ყურადღება სწორედ ასკეტური იდეების, მისტიკური გამოცდილების გენეზისსა და განვითარებას უნდა მიექცეს, რაც უფრო გასაგებს გახდის ჩვენთვის ბერმონაზვნობის მნიშვნელობას ადგილობრივი (ამ შემთხვევაში საქართველოს) თუ ზოგაგად მსოფლიო ეკლესიის ისტორიისა და თანამედროვეობის კონტექსტში.http://www.google.ge/imgres?hl=ka&biw=1280&bih=656&tbm=isch&tbnid=20zgH7fIaynmsM:&imgrefurl=http://commersant.ge/index.php%3Fid%3D10214&docid=bSYikVDaTSFTTM&imgurl=http://commersant.ge/uploads/images/89270Tao.jpg&w=500&h=375&ei=wi1XUZXsJ8WSOLWhgJgC&zoom=1&ved=1t:3588,r:17,s:0,i:129&iact=rc&dur=268&page=2&tbnh=181&tbnw=228&start=15&ndsp=20&tx=59&ty=70

ბერმონაზვნობა სწრაფად გავრცელდა მთელი ქრისტიანული სამყაროს მასშტაბით. ახლო აღმოსავლეთში განსაკუთრებული ორგანიზებულობა პონტო-კაპადოკიის მონასტრებს ახასიათებდათ, ხოლო განსაკუთრებული ასკეტიზმი ეგვიპტისა და სირია-პალესტინის ბერმონაზვნობას. ორივე სამყაროსთან საქართველოს ძველთაგანვე ჰქონდა ძალიან აქტიური, თითქმის ყოველმხრივი ურთიერთობა.

IV საუკუნე, ისევე როგორც ევროპისა და ახლო აღმოსავლეთისათვის, საქართველოსთვისაც უმნიშვნელოვანესი ეპოქაა. ,,IV საუკუნე ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და საინტერესო ხანაა საქართველოს ისტორიაში. ამ საუკუნეში ჩაისახა მთელი რიგი მოვლენებისა, რომელთაც განვითარება მომდევნო პერიოდში ჰპოვეს. ამავე საუკუნეში მოხდა პოლიტიკური, სოციალური და ეკონომიკური ხასიათის უმნიშვნელოვანესი ძვრები, რომლებიც უდიდეს როლს ასრულებდნენ მთელი შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიის მანძილზე (საქართველოს ისტორიის ნარკვევები 1973 : 57). ამ პერიოდში საქართველოს ირგვლივ რთული და დაძაბული პოლტიკური და რელიგიური ვითარება შეიქმნა. სასანიდების დინასტიის ხელმძღვანელობით აღორძინებული ირანი ახლო აღმოსავლეთში რომის იმპერიის ინტერესებს დაეჯახა, რამაც ხანგრძლივი კონფლიქტი წარმოშვა მათ შორის და ამ კონფლიქტში, რასაკვირველია, საქართველოც მოხვდა. ხანგრძლივი სისხლისღვრა III საუკუნის მეორე ნახევარში 298 წლის ნიზიბინის ზავით დასრულდა. Aამ ზავით საქართველო რომის გავლენის ქვეშ აღმოჩნდა. 318-326 წლებში ქართლი იღებს ქრისტიანობას, რითაც უფრო მეტად ემიჯნება ირანს და უახლოვდება ბიზანტიას (საქართველო მთელი შუა საუკუნეების მანძილზე ელინოფილურ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, ქართველები მუდამ ბიზანტიისკენ მიისწრაფვოდნენ, ქართულ წყაროებში ხშირადაა საუბარი ,,ბერძენთა სიყვარულზე’’, ქართველი მოღვაწეები ბიზანტიური კულტურის უამრავ მონაპოვარს ითვისებდნენ და ნაციონალურ ნიადაგზე ამუშავებდნენ, ირანის ბატონობის პერიოდში უმძიმესი წნეხის მიუხედავად, სომხეთისგან განსხვავებით, ქართველები მაინც ბერძნულ-ბიზანტიური კულტურის მოყვარულებად და ერთგულებად დარჩნენ, თუმცა პრობიზანტიურობა საქართველოს დასავლურ არჩევანს და ლამის ევროკავშირში შესვლის წინაპირობას სულაც არ ნიშნავდა. თავად ბიზანტია მოგვიანებით ჩამოყალიბებული დასავლეთის ნაწილად არ მოიაზრებოდა. ის არსებობის ბოლომდე აღმოსავლურ იმპერიად დარჩა). ქრისტიანობის შემოსვლისას საქართველო უმთავრესად ქართველთა მონათესავე ხალხით დასახლებული პონტო-კაპადოკიისაგან და ასევე სირია-პალესტინის ქრისტიანული კერებიდან იღებდა სულიერ საზრდოსა და კულტურულ საკვებს. ვ. გოილაძე ხაზს უსვამს ქართული ეკლესიის კავშირს პონტო-კაპადოკიასთან (გოილაძე 1991 : 18), ხოლო გ. მამულია II მსოფლიო საეკლესიო კრების აქტების ჩანაწერებზე და XII საუკუნის ბიზანტიელი საეკლესიო მწერლის ცნობაზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ ქართული ეკლესია თავდაპირველად ჰელენოპონტოს ამასიის ეპისკოპოსს ემორჩილებოდა (მამულია 1992 : 69), ხოლო V საუკინის პირველ ნახევარში 422-44 წლებში, მკვლევარის აზრით, საქართველოს ეკლესიაზე სირიულ-სპარსული იგივე ქალდეური ეკლესიის გავლენა და მეტიც, იურისდიქცია ვრცელდებოდა (იქვე : 46). საქართველოს ზოგად რელიგიურ-კულტურულ სურათს თუ დავხატავთ ქრისტიანობის ადრეულ ეტაპზე, მაშინ შემდეგი სახის სურათი გვექნება: IV საუკუნის დასაწყისში საქართველო ბიზანტიიდან იღებს ქრისტიანობას, ის სულიერად საზრდოობს პონტო-კაპადოკიიდან და სირია-პალესტინიდან, თუმცა უფრო მჭიდრო კავშირი, ვფიქრობთ მაინც, პირველთან უნდა ჰქონოდა. IV საუკუნის 70-იანი წლებიდან ძლიერდება ირანის პოლიტიკური და რელიგიურ-კულტურული ექსპანსია, რის შედეგადაც ქართული ეკლესია დაახლოებით ოცი წელი სელევკია-კტეზიფონის საკათალიკოსოს იურისდიქციაში ექცევა, V საუკუნის მეორე ნახევრიდან მდგომარეობა იცვლება, ვახტანგ გორგასალი მტკიცედ იღებს პრობიზანტიურ კურსს.

ვფიქრობთ სწორედ ამ სახის გავლენების კონტექსტში უნდა განვიხილოთ ბერ-მონაზვნობის წარმოშობა საქართველოში. მკვლევარ ე. ნადირაძის თქმით  ,,ქართული ბერ-მონაზვნობის შინაგანი წეს-წყობილება ძირითადად ნასაზრდოები იყო, როგორც აღმოსავლური, ასევე დასავლური ტიპის კანონმდებლობის გათვალისწინებით, რაც არასდროს გამორიცხავდა მასში ქართული ეთნიკური ნიშან-თვისებებით გამორჩეული წეს-ჩვეულებებისა და ტრადიციების ფუნქციონირებას (ე. ნადირაძე, თ. ნადირაძე : 2001 : 24)’’. აშკარაა რომ საქართველოში სამონასტრო ცხოვრება აქ სირიელი მამების მოსვლამდე უნდა ყოფილიყო, რაზეც V საუკუნის უკვე I ნახევრიდანვე უცხოეთში ქართველ ბერთა მრავალრიცხოვნებაც მიანიშნებს. ივ. ჯავახიშვილი თვლიდა, რომ მეუდაბნოება ანუ სამონასტრო ცხოვრების ჩანასახი საქართველოში უკვე V საუკუნეშოი ჩნდება (ჯავახიშვილი 1979 : 337). კ. კეკელიძის აზრით კი სირიელ მამებს ,,დიდი კულტურული როლი უთამაშიათ ჩვენ ისტორიაში: ,,მათ საფუძველი ჩაუყრიათ ჩვენში სამონასტრო ორგანიზაციისათვის, რომელმაც, როგორც ვიცით წარუშლელი კვალი დასტოვა ძველს ქართულ ცხოვრებაში, მათ ქრისტიანობის შუქი შეუტანიათ ჩვენი ქვეყნის მივარდნილსა და მიუვალ კუთხეებში და ხელი შეუწყვიათ ხალხის გამოყვანისათვის ბარბაროსობის წყვდიადიდან (კეკელიძე 1926 : 82)’’. ამ შემთხვევაში უნდა ითქვას, რომ ივ. ჯავახიშვილის მოსაზრება უფრო სწორია. სამონასტრო ცხოვრება საქართველოში სირიელი მამების მოსვლამდე უნდა ყოფილიყო. Mმ. თარხნიშვილის თქმით ,,უცხოეთში… ამგვარი გატაცებით გაშლილი ,,უსხეულოთა ცხოვრება’’ (ანუ ქართველი ბერების მოღვაწეობა – შ.მ.) უეჭველად მიგვანიშნებს იმაზე, რომ ბერმონაზვნობის იდეას სამშობლოში ადრიდანვე უნდა მოეკიდებინა ფეხი. ვინ ჩათესა ქართულ ნიადაგში ბერ-მონაზვნური ცხოვრების პირველი თესლი, სამწუხაროდ, ჩვენ ცოდნას აღემატება… (თარხნიშვილი 1994 : 52)’’. არქიმანდრიტი გრ. ფერაძე შენიშნავს, რომ ,,საქართველოში ყველაზე გავრცელებული ფორმა ბერმონაზვნობისა არის ანაქორეტობა. ქართული ბერ-მონაზვნობის სათავეებთან ჩვენ წინ სწორედ ასეთი პირები წარმოგვიდგებიან. იმის გამო არიან უცნობი ჩვენთვის, რომ მთელი ცხოვრება მარტოობაში გაატარეს (ფერაძე 2006 : 126)’’. Aრქიმანდრიტ გრიგოლის მოსაზრებებს ჩვენ უფრო დაწვრილებით ქვევით შევეხებით. სავარაუდოდ ორგანიზებული ქართული სამონასტრო ცხოვრება ვახტანგ გორგასლის ეპოქიდან უნდა იღებდეს სათავეს (მამულაშვილი 2000 : 111),  თუ უფრო ადრე არა, რაც ასევე სრულიად დასაშვებია, თუმცა სანამ ვახტანგ გორგასლის ეპოქას შევეხებოდეთ, მანამდე საჭიროდ ვთვლით კვლავ საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად არსებობის საწყის ეტაპს დავუბრუნდეთ. სამონასტრო ყოფის ელემენტებს ვხვდებით ,,წმ. ნინოს ცხოვრებაში’’. მკვლევარი ა. ჯიქია აღნიშნავს, რომ ,,კულტურის მიგრაციული ბუნებიდან გამომდინარე ქართულ სახელმწიფოში უახლოესი კაპადუკიიდან მაინც აუცილებლად უნდა შემოეღწია განდეგილური ცხოვრების წესსა და მისი დაუსაზღვრავი სიტკბოების ძალას (ჯიქია 2010 : 45)’’. Aა. ჯიქია IV-V საუკუნეების ახლო აღმოსავლეთში გავრცელებულ წმინდა ქალწულთა ინსტიტუტზე და ამ ქალწულთა ქრისტიანულ სიყვარულსა და კეთილმსახურებაზე ამახვილებს ყურადღებას. ,,ამ სიყვარულის დასამტკიცებლად, ,,უდაბნოთა ქალაქსაყოფად’’, ამ სიყვარულით მიდის ზაბილონი ეგვიპტის უდაბნოში. ამ სიყვარულითა და ამ ,,შურით’’ აღტკინებული დაადგება ქალწული (მონაზონი?) ნინო – მომავალი განმანათლებელი უშორეს და საოცნებო გზას მცხეთისკენ. სწორედ ეს უცხო, ხიფათიანი გზაა მისი ახალი სამოღვაწეო სივრცე (იქვე : 49)’’. მკვლევარი წმინდა ნინოს ცხოვრების წესს ანტონი დიდის ცხოვრებისა და განმარტოებული მოღვაწეობის ტიპს უკავშირებს. წმინდანი თავისი ჩაცმულობით, ცხოვრების წესითა და აღთქმით თავისუფლად შეგვიძლია მონაზონად ჩავთვალოთ, მითუმეტეს ქალთა მონასტრები უკვე არსებობს ახლო აღმოსავლეთში. ჩვენი აზრით საქართველოში დედათა მონასტრის ან უკიდურეს შემთხვევაში მისი არქეტიპის, წინარე სახის შემქმნელად, სრული საფუძველი გვაქავს, სწორედ ქართველთა განმანათლებელი დავასახელოთ. ,, … წმინდა ნინო ღმერთის მეცნიერია. ღმერთი კი მაქსიმალურად სწორად, მხოლოდ, მონაზვნური ცხოვრებით შეიმეცნება ანუ ღმერთის მეცნიერი მხოლოდ მონაზონი შეიძლება იყოს (იქვე : 55)’’. მართალია ეს უკანასკნელი მოსაზრება ცოტათი გადაჭარბებულია, მაგრამ ქართველთა განმანათლებლის ცხოვრების ზოგად სურათს შეესატყვისება. წმინდა ნინოს მონაზონებაზე ისიც მეტყველებს, რომ წმინდანი რიფსიმესთან და სხვა ქალწულებთან ერთად, გარკვეული ხნის მანძილზე მონასტერში ცხოვრობდა და მას რასაკვირველია ქალწულების აღთქმაც ჰქონია დადებული. ერთგავარ სამონასტრო ერთობად წარმოგვიდგებიან მცხეთაში, მაყვლოვანში შეკრებილი ქალწულები, რომლებიც წმინდა ნინოსთან ერთად ლოცულობდნენ და მუდმივად მასთან ერთად იყვნენ. ,,ხოლო ნეტარი დაშთა ადგილსავე და ათორმეტნი დედანი სხვანი,’’ ,,და მას ღამესა დადგა წმიდაი იგი სუეტსა მას თანა და მე და თორმეტნი დედანი შედგომილ ვიყვენით და ვხედევდით ყოველსავე… (მოქცევაი ქართლისაი 1963 : 138). ა. ჯიქიას თქმით ,,აღმოსავლური წარმოშობის ქართული ეკლესია – ეკლესიის მსახურებითა და მრევლით, ბუნებრივია ცხონდებოდა მაცხოვნებლის არსებობის მოდელით და ამიტომ ძალზე ხელოვნურად მიგვაჩნია VI საუკუნემდელი ქართული ქრისტიანული სულის მონაზვნური ცხოვრებიდან ამოგლეჯა’ (ჯიქია : 58)’’. ბუნებრივია ქრისტიანულ ახლო აღმოსავლეთთან მიბმულ და მასთან ორგანულად დაკავშირებულ საქართველოს თავიდანვე შეეხებოდა ასე ფართოდ გავრცელებული ბერმონაზვნური ტრადიცია. წმინდა ნინოს ცხოვრების ამ კუთხით განხილვა ფართო თემაა და ის ცალკე კვლევას მოითხოვს.

მეცნიერებაში საქართველოში სამონასტრო ცხოვრების წარმოშობას, როგორც წესი, მაინცდამაინც, უცხოურ გავლენას უკავშირებდნენ, რაც ჩვენი შეხედულებით საკითხისადმი ძალზე ცალმხრივი დამოკიდებულებაა, როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ, ასკეტური მოძრაობა ქრისტიანულ სამყაროში ბუნებრივად აღმოცენდა და მისი ძირითადი მიზეზი საეკლესიო ცხოვრებაში ჭარბი საერო ელემნტების შემოდინება იყო. ანაქორეტები თავიანთი სურვილით ტოვებდნენ საერო ცხოვრებას და უდაბნოებსა და ,,ურწყულ ადგილებში’’, ისევ და ისევ, თავიანთი ბუნებრივი სულიერი მოთხოვნილებებიდან გამომდინარე მიდიოდნენ. შესაბამისად გამოვთქვამთ ვარაუდს, რომ ქართული ბერმონაზვნობა, გარკვეულწილად, ადგილობრივ ნიადაგზე უნდა აღმოცენებულიყო ანაქროტების სახით და ის ადგილობრივ, ახლადორგანიზებულ ქართულ ეკლესიაში მიმდინარე სულიერი ცხოვრების ბუნებრივ ნაყოფს წარმოადგენდა, როგორც ეგვიპტესა და სირია – პალესტინაში. რასაკვირველია არ უნდა გამოირიცხოს უცხოური, ამ შემთხვევაში განსაკუთრებით სწორედ სირიული გავლენა. სირიული ქრისტიანული სამყარო ძალიან ახლოს იყო საქართველოსთან და ეს კულტურა ადრეულ შუა საუკუნეებში ძალიან აქტიურად და მძაფრად ზემოქმედებდა ამიერკავკასიის ქრისტიანული ქვეყნების კულტურებზე, მითუმეტეს, როგორც ისტორიკოსმა გ. მამულიამ გამოარკვია ქართლის ეკლესია გარკვეული პერიოდის მანძილზე სელევკია-კტეზიფონის საკათალიკოსოს ემორჩილებოდა, მანამადე რამდენიმე ათეული წლით ადრე, ქართლი ირანის პოლიტიკური ექსპანსიის ქვეშ აღმოჩნდა და ბუნებრივია სირიულ-სპარსული ეკლესიის და ზოგადად არაბერძნული ქრისტიანული აღმოსავლეთის გავლენა საქართველოზე დიდი იქნებოდა. ანაქორეტობა კი სირია-პალესტინაში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა, ასე რომ, ყველანაირი საფუძველი გვაქვს ვივარაუდოთ, რომ ისევე როგორც ეგვიპტეში, საქართველოშიც ბერმონაზვნობის თავდაპირველი ფორმა სწორედ ანაქორეტობა უნდა ყოფილიყო (ანაქორეტობას აქ პოპულარობა არასდროს დაუკარგავს XIX-XX საუკუნეების ჩათვლით დღემდე). გრ. ფერაძის თქმით ბერმონაზვნობისათვის ,,დამახასიათებელი იყო განსაკუთრებული ლტოლვა განმარტოებული ცხოვრებისადმი. ყველა მნიშვნელოვანი პირი ანაქორეტი იყო. ყველა ვინც იძულებული იყო კვინობიტური ცხოვრებით ეცხოვრა, ძალიან იტანჯებოდა ამის გამო. ოხრავდა და ეძებდა საშუალებას გათავისუფლებულიყო ცხოვრების ამ ფორმისაგან და მშვიდად ეცხოვრა განმარტოებით. საქართველოს ეკლესიის ბუნდოვან ადრეულ პერიოდში, რა თქმა უნდა, ისეთი ანაქორეტებიც ცხოვრობდნენ, რომელთა მარტოობისკენ სწრაფვის შესახებაც ისტორია არაფერს გვეუბნება და ვერც გვეტყვის. შეიძლება მათ თავიანთ წრეში და თავიანთ გარემოში გარკვეული ტრადიციულ-რელიგიური გავლენაც მოახდინეს, მაგრამ ქვეყნის საერთო კულტურული პროგრესისათვის უნაყოფონი დარჩნენ. ბერ-მონაზვნობა გარკვეული კულტურულ-ისტორიული ძალა გახდა მხოლოდ მას შემდეგ რაც კვინობიტურ ცხოვრებაში ჩაერთო და გარკვეული წესდება (ტიპიკონი) შეიმუშავა (ფერაძე 2006 : 117-118). გრ. ფერაძის თქმით ქართულ ეკლესიაში ,,სოციალური ერთობის შეგნება და სტატუსის ფორმები არ არსებობდა. ამიტომ არ იყო შინაგანი კავშირიც ეკლესიასთან, რომელიც თავისი არსით მიმართულია სოციალურისა და კანონებისკენ. ამიტომ დასავლური ბერმონაზვნობისგან განსხვავებით, აღმოსავლური ბერმონაზვნობა არასოდეს ყოფილა საკუთარი ნებით ეკლესიის სამსახურში, და ჩვენ სულ გვესმის, რა იძულებით იკავებდნენ დიდი მონაზონი მამები საეკლესიო თანამდებობას და იწყებდნენ სპეციფიკური საეკლესიო მოვალეობის შესრულებას. მეორე მხრივ, ბერმონაზვნობის პნევმატურ-ენთუზიასტური ხასიათი დიდი პიროვნებების სახით იქნა დაცული და ამით, ბუნებრივია, რელიგიური და საეკლესიო ცხოვრება მოძრაობით პირდაპირ შეივსო, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ფორმისა და კანონების გახევება ემუქრებოდა. ანაქორეტობაშიც ჩანს გარკვეული განვითარება. დროთა განმავლობაში იგი იცილებს თავის რიგორისტულ ნიშნებს. ქართული ბერმონაზვნობის სათავესთან დგანან ჩვენთვის უცნობი, უხეში, ქვეყნისაგან განდეგილი ადამიანები, რომელთა შესახებაც არაფერი ვიცით. ამის შემდეგ არიან ბერები, რომლებიც მართალია მარტო ცხოვრობდნენ, მაგრამ გარკვეული კავშირი ჰქონდათ სამყაროსთან და დაინტერესებულნი იყვნენ თავიანთი ქვეყნის ცხოვრებითა და რელიგიურ-მორალური პროგრესით. მათ დიდი ავტორიტეტი ჰქონდათ და სურდათ იგი თავისი ხალხისთვის სასიკეთოდ გამოეყენებინათ (იქვე : 120-121)’’. მკვლევარი ჩამოთვლის უცხოეთში მოღვაწე სახელგანთქმულ ქართველ საეკლესიო მამებს და აღნიშნავს, რომ დაუჯერებელია ასეთი მოღვაწეების ქვეყანაში ბერმონაზვნობა მხოლოდ მეექვსე საუკუნეში ჩასახულიყო (იქვე : 142). მართლაც უნდა ითქვას, რომ სირიელ მამათა მოსვლა ქართული ბერმონაზვნობის განვითარების მხოლოდ შემდგომი ეტაპი იყო.

ქართველ ანაქორეტებზე ერთი ცნობა ქართულ წყაროშია დაცული. მკვლევარი ა. ჯიქია ,,შუშანიკის წამების’’ ერთ-ერთ ეპიზოდზე ამახვილებს ყურადღებას. ეპიზოდი ეხება თხრობაში ,,წმინდა კაცის’’ ხსენებას: ,,და ვითარცა მწუხრ მუნისა ჟამი აღასრულეს, სახლი ერთი მცირე ჰპოვა მახლობელად ეკლესიისა, მუნ შევიდა სიმწრითა სავსე, მიეყრდნა ყურესა ერთსა და მწარითა ცრემლითა ტიროდა; ხოლო ეპისკოპოსი იგი სახლისა მის პიტიახშისა, რომელსა სახელი ერქუა აფოც (ფოტი) არა მუნ იყო, არამედ ვანად კაცისა ვისმე წმიდისა მისრულ იყო კითხვად და მეცა ხუცესი დედოფლისა მის, მის თანა ვიყავ ვანსა მას (საქართველოს სამოთხე 1883 : 183)’’. ა. ჯიქია შენიშნავს, რომ ეს ,,წმინდა კაცი’’ ყოველგვარი საეკლესიო ხარისხის გარეშეა მოხსენიებული. საეკლესიო ხარისხის ქონის შემთხვევაში იაკობი აუცილებლად ამ ხარისხით ახსენებდა, როგორც სხვა შემთხვევაში ჩვევია, მაგრამ უცნობი უბრალოდ ,,წმინდა კაცად’’ არის მოხსენიებული. მასთან რჩევის საკითხავად თავად მღვდელმთავარი მიდის. მკვლევარი ყურადღდებას ამახვილებს ამ წმინდა კაცის სამყოფელის სახელზე, რომელიც ,,ვანად’’ იწოდება და არკვევეს, რომ ,,ვანი’’ ძველქართულ მწერლობაში არ არის ,,სახლის’’ ან ,,სახლაკის’’ ანუ ჩვეეულებრივი საცხოვრებელი ადგილის, შენობის იდენტური, არამედ იგი ასკეტის სამყოფელის მნიშვნელობით უნდა გავიგოთ. ა. ჯიქიას წმინდა კაცი მონაზვნად მიაჩნია. ,,ჭეშმარიტებაა ისიც  რომ ,,წმინდა კაცის’’ სახე არ არის კოდირებული, მისი მოხსენიება მხოლოდ სხვა დეტალის დასაზუსტებლად დასჭირდა ავტორს ე.ი. მისი არსებობა არ არის ხაზგასასმელი, ,,წმინდა კაცის’’ არსებობა ჩვეულებრივობაა, რადგან ეტყობა სხვა ,,სავანეებშიც’’ არიან ,,წმინდა კაცები’’, ,,წმინდა კაცთა’’ სავანეები მრავლადაა (ჯიქია 2010 : 159-162). ამ შემთხვევაში ძალიან საინტერესოა პარალელები სირიულ ბერმონაზვნობასთან. ,,სირიულმა ეკლესიამ საკუთარი ბერმონაზვნობის ისტორია წმინდა კაცთა სახეებთან კავშირში განავითარა, რომლებიც დასახლებულ ადგილთა შორიახლოს განმარტოებით ცხოვრობდნენ და მნიშვნელოვანი შუამავლის როლს ასრულებდნენ საზოგადოებრივ დაპირისპირებათა ჟამს (McGuckin 2008: 614)’’. ისინი ადამიანთა სულიერი მოძღვრები არიან, მათ აქვთ სულიერი ნიჭი და გამოცდილება იმისა, რომ ადამიანებს რჩევა-დარიგებანი მისცენ, ზუსტად გამოიცნონ მათი საჭიროება და პრობლემები და სწორი პასუხი გასცენ მათ კითხვებს. ასეთი ადამიანი (რუსულ ტრადიციაში მას ,,სტარეცი’’ ეწოდა, ხოლო ბერძნულში ,,გერონი’’) ,, შინაგანი მშვიდობის კაცია, ვისთანაც ათასობით ადამიანს შეუძლია ცხოვნების გზა იპოვოს. სულიწმინდისგან მიცემული აქვს განჭვრეტისა და წინასწარი ცოდნის ნიჭი, როგორც ნაყოფი ლოცვისა და თვითუარყოფისა, რაც საშუალებას აძლევს მას წაიკითხოს ადამიანის გულში დაფარული საიდუმლოება და პასუხობს არა მხოლოდ შეკითხვებს, რომლებსაც სხვები უსვამენ, არამედ შეკითხვებს, რომლებიც ხშირად უფრო არსებითია და რომელთა შესახებ მათ არც უფიქრიათ, რომ ეკითხათ. განჭვრეტის ნიჭთან ერთად ის ფლობს სულიერი კურნების ნიჭსაც, რაც ადამიანთა სულებისა და ხანდახან მათი სხეულების აღდგენის ძალაა. სულიერ კურნებას აღასრულებს არა მხოლოდ სიტყვების ან რჩევა-დარიგებების მეშვეობით, არამედ მდუმარებითა და უბრალო მყოფობითაც. რამდენადაც მნიშვნელოვანი არ უნდა იყოს მისი რჩევა, ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია მისი ლოცვა, რომლითაც ღმერთს ევედრება ადამიანებისთვის. სულიერი შვილებისათვის განუწყვეტელი ლოცვით, მათი სიხარულისა და მწუხარების გათვალისწინებით, მხრებით მათი დანაშაულისა თუ უძლურების ტვირთის ზიდვით, ის შინაგანად ამთლიანებს თავის სულიერ შვილებს. ვერავინ იქნება გერონი თუ მოუკლებლივ არ ლოცულობს (უეარი 2008 : 105)’’.

ახლა შევეხებით უშუალოდ მონასტრის დაარსების, ორგანიზაციულად მოწესრიგებული სამონასტრო ცხოვრების დაწყების საკითხს ჩვენში. ჩვენ ვერ ვიტყვით რომ ჯუანშერის თხზულებაში მოხსენიებული ცნობა მაინცდამაინც პირველი იყოს. ყოველ შემთხვევაში ის პირველია იმ ცნობებს შორის რომლებიც ჩვენამდე დღემდე შემორჩა და რომელიც ქართული მონასტრების ისტორიის ყველაზე ადრეულ საფეხურს ეხება. არც ის გვგონია, რომ იქ მოხსენიებული მონასტერი პირველი ყოფილიყოს საქართველოში. იმედი გვაქვს მომავალში აღმოჩნდება რაიმე აქამდე უცნობი წყარო, რომელიც უფრო მეტ სინათლეს მოჰფენს აღნიშნულ პრობლემას (აქ უდიდესი როლი ენიჭება არქეოლოგიას, თუმცა სამწუხაროდ შუა საუკუნეების არქეოლოგია ჩვენში საჭირო სიმაღლეზე ჯერ-ჯერობით ვერ არის, არადა რამდენის თქმა შეუძლიათ არქეოლოგიურ წყაროებს ადრეული ქართული მონასტრებისა და მათი ყოფა-ცხოვრების შესახებ. დარწმუნებულები ვართ უამრავი მასალა აღმოჩნდება თურქეთის საქართველოში არსებული ნამონასტრალების არქეოლოგიური კვლევისას, რაც რათქმაუნდა ამ ეტაპზე თითქმის განუხორციელებელი ოცნებაა). ეს ცნობა ეხება ვახტანგ გორგასლის მიერ სამხრეთ საქართველოში, კერძოდ კი კლარჯეთში დაარსებულ მონასტერს. საბერძნეთში ანუ ბიზანტიაში ლაშქრობიდან დაბრუნებულმა ვახტანგ გორგასალმა ,,იხილა კლდე შუა კლარჯეთსა, რომელსა სოფელსა ერქვა არტანუჯი. და მოუწოდა არტავაზს, ძუძუმტესა მისსა, და დაადგინა იგი ერისთავად; და უბრძანა, რათა გამონახოს ხევსა მას შინა ადგილი სამონასტრე და აღაშენოს ეკლესია, და ქმნეს მონასტრად, ვითარცა ეხილვნეს მონასტერნი საბერძნეთისანი. და რქუა არტავაზს: ,,უკეთუ განძლიერდეს სპარსნი ჩვენ ზედა, საყუდელი ჩვენი აქა ყოფად არს (ქართლის ცხოვრება 1996 : 162)’’. ბიზანტიიდან დაბრუნებული ვახტანგ გორგასალი იქ მიღებული და ჯერ კიდევ ცოცხალი შთაბეჭდილებების ქვეშ უბრძანებს თავის ძუძუმტეს მონასტრის აშენებას ,,ვითარცა ეხილვნეს მონასტერნი საბერძნეთისანი’’. მართალია ცალკე საკითხია ის თუ რამდენად სანდოა და სიმართლის ამსახველი ჯუანშერის თხზულება, სადაც ვახტანგ გორგასალი ზღაპრულ ან მითოლოგიურ დევგმირად უფროა გამოყვანილი, ვიდრე რეალურ პიროვნებად, მაგრამ აღნიშნული ცნობის სისწორეში ეჭვის შეტანა ჩვენი მოსაზრებით უსაფუძვლოა. თავდაპირველად ავღნიშნოთ ის თუ რომელ ,,საბერძნეთში’’ იმყოფებოდა (თუ საერთოდ იმყოფებოდა) მეფე ვახტანგი, სანამ მცხეთისკენ მიმავალი გზად კლარჯეთში მონასტრის აშენებას გადაწყვეტდა? ჯუანშერი მოგვითხრობს: ,,წარემართა ვახტანგ შესვლად საბერძნეთად. და მიიწივნეს სომხითს, და მოერთნეს პეროჟა – კაფას, სადა იგი ციხე აეგო პირველხსენებულსა ფეროზს, ერისთავნი სომხითისანი: სივნიელი არევ, ასფურაგნელი ჯუანშერ, ტაროვნელი ამაზასპ გრიგოლის შენებულისა ქალაქისაგან, თრდატ ნათესავისაგან დიდისა თრდატისა. და მოადგეს ციხე-ქალაქსა, რომელსა ერქუა კარახპოლა, ხოლო აწ ეწოდების კარნუ-ქალაქი. და ბრძოდეს მას, ხოლო ვერ შეუძლეს დაპყრობად, რამეთუ იყო იგი ზღუდითა მაღლითა სამითა. და დაუტევნეს ორნი ერისთავნი მხედრითა თორმეტი ათასითა ბრძოლად ქალაქისა. წარვიდა ვახტანგ პონტოს და მოაოხრნა გზასა ქალაქნი სამნი: ანძორეთი, ეკლეცი და სტერი. და მოადგეს ლაშქარნი პონტოსა ქალაქსა დიდსა ზღვისკიდესა; და ბრძოდეს სამ თუე, და მიუწია ლაშქარმან ვიდრე ქალაქისა კონსტანტინისა (ქართლის ცხოვრება : 147-148). მთლად კონსტანტინეს ქალაქამდე ანუ კონსტანტინოპოლამდე მიღწევა, ალბათ, ფანტასტიკის სფეროს უფრო განეკუთვნება, მაგრამ პონტოში ყოფნის შესაძლებლობა კი სრულიად დასაშვებია. სწორედ აქ პონტოში ვითარდება ის მოვლენები (ვახტანგის მიერ სიზმარში გამოცხადების ხილვა, წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველის საფლავზე მსახურად მყოფი მღვდლის პეტრეს გაცნობა, ვახტანგის სრულიად შეცვლილი პოლიტიკა ბერძნების მიმართ და ა. შ.), რომელიც ჯუანშერს ვრცლად აქვს აღწერილი, მაგრამ ამ შემთხვევაში ჩვენ ეს არ გვაინტერესებს. ჯუანშერის თხზულებიდანვე ვიგებთ, რომ ვახტანგ გორგასალს არტანუჯში აშენებული მონასტრის ნიმუშად ,,საბერძნეთში’’ ანუ პონტო-კაპადოკიაში ნანახი მონასტრები აუღია.

როგორც ავღნიშნეთ, პონტოსა და კაპადოკიაში ორგანიზებული მონასტრული ცხოვრების დაწყება კაპადოკიელ მამებს უკავშირდება. Eეგვიპტესა და სირია-პალესტინის ცნობილ სამონასტრო კერებში მოგზაურობიდან სამშობლოში დაბრუნებული ბასილი დიდი პონტოში, ნეოკესარიის მახლობლად მდებარე უდაბნოში დასახლდა და ასკეტური ცხოვრება დაიწყო. მის გარშემო მალე მოიყარეს თავი ასკეტური, ბერმონაზვნური ცხოვრების მოყვარულმა ქრისტიანებმა. ბასილი დიდი უპირატესობას საერთო ცხოვრების წესს ანიჭებდა, ამიტომ პონტო-კაპადოკიაში თავიდანვე კვინობიტური ცხოვრების წესი გავრცელდა. ბასილი დიდი მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდა და სხვებს მაგალითს აძლევდა.

,,ბასილისეული წესის კვინობიტურ მონასტრებში მცხოვრები ბერები ქრისტიან მონაზონთათვის სავალდებულო საერთო წესების (ლოცვა-მარხვა და სხვა) გარდა ორიენტირებულნი იყვნენ იმაზე, რომ სხვადასხვა სამსახური გაეწიათ საერო საზოგადოებისათვის, მონასტრის სიახლოვეს მცხოვრები მოსახლეობისათვის, ანუ პრაქტიკაში ეჩვენებინათ მოყვასისადმი ქრისტიანული სიყვარულის მაგალითები. ამ მიზნით ისინი ეხმარებოდნენ უპოვარებს, აარსებდნენ სკოლებს, მისდევდნენ სამედიცინო პრაქტიკას (ამ ტიპის მონასტრებში ხშირად აარსებდნენ საავადმყოფოებსაც), ზრუნავდნენ ობლებზე, და ა. შ; მწიგნობარ ბერებს უფლება ჰქონდათ მხოლოდ წმინდა წერილის კითხვითა და სწავლებით ყოფილიყვნენ დაკავებულნი. სამონასტრო ცხოვრების ბასილისეული პრინციპებიდან გამომდინარე, ცხადია, რომ ამ ტიპის მონასტრები შენდებოდა დასახლებულ ადგილებშიც, ქალაქებში და სოფლებში. ბასილის ასკეტურმა მოძღვრებამ, მისმა სამონასტრო სწავლებამ ფართო გავრცელება ჰპოვა ჯერ ბასილი დიდის სამშობლოში, მცირე აზიაში, შემდეგ კი პალესტინაშიც, რადგანაც როგორც ცნობილია, პალესტინის სამონასტრო ცხოვრების მრავალი მოღვაწე წარმოშობით ამავე რეგიონიდან იყო (ცერაძე 2001 : 162)’’. მითუმეტეს ის გავრცელდებოდა საქართველოში, რომელიც მჭიდროდ იყო ამ ეთნოკულტურულ სამყაროსთან დაკავშირებული.

წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველმა და წმ. ბასილი დიდმა პონტო-კაპადოკიაში მართლაც მძლავრ სამონასტრო მოძრაობას ჩაუყარეს საფუძველი. ,,გრიგოლმა და ბასილმა ერთად შექმნეს ასკეტური ცხოვრების წესების ნიმუში, რომელიც შემდეგში იმ ბიზანტიურ მონასტერთა უმრავლესობის ძირითად წესდებად იქცა, რომლებიც თავიანთი ყოველდღიური ცხოვრების რეგულირებას ცდილობდნენ. ბასილმა ყურადღება ფიზიკურ შრომაზე გაამახვილა. მისთვის იდეალი ისეთი ბერები და მონაზვნები იყვნენ, რომლებიც თავიანთ სარჩოს თვითონვე მოიპოვებდნენ. გრიგოლი კი უფრო ინტელექტუალური ცხოვრების როლისკენ იხრებოდა (MცGყცკინ : 615)’’. ბიზანტიური ბერ-მონაზვნობა ორივე გზას მიყვებოდა და მათ ჰარმონიულ ურთიერთშეთანხმებას ცდილობდა. მაშასადამე პონტო-კაპადოკიაში ჩვენ ვხედავთ მტკიცედ ორგანიზებული კვინობიტური ტიპის მონასტრებს საერთო წესდებითა და ტიპიკონით, სადაც ბერები (ან მონაზვნები) დაკავებული იყვნენ ფიზიკური და ინტელექტუალური შრომით, როგორც ჩანს სწორედ ასეთი, კვინობიტური ტიპის მონასტერი უნდა დაეარსებინათ ვახტანგ გორგასალსა და არტავაზს არტანუჯში, რის შემდეგაც საქართველოში სამონასტრო ცხოვრებამ იწყო განვითარება. ეს უკანასკნელი სწორედ ინტელექტუალური და ფიზიკური შრომის ჰარმონიული ურთიერთშერწყმის გზით წარიმართა. ცნობილია რომ ქართული მონასტრები ქართული კულტურის სავანეებად იქცნენ. საუბრობს რა მონასტრების როლზე სხვა ქრისტიანული ქვეყნების კულტურებში, ლ. მენაბდე აღნიშნავს, რომ ,,მონასტერი საქართველოშიც მნიშვნელოვან კულტურულ-საგანმანათლებლო კერას წარმოადგენდა. აქ საკმაოდ შეიგრძნობოდა ეპოქის კულტურულ-ლიტერატურული მაჯისცემა (მენაბდე 1961 : 40)’’. საერთოდ ამ საკითხზე დიდძალი ლიტერატურა არსებობს. რაც შეეხება ფიზიკურ შრომას, ესეც ქართული მონასტრული ყოფისათვის თავიდანვე განუყოფელი ნაწილი უნდა ყოფილიყო. მკვლევარ ე. ნადირაძის თქმით ,,ქართველი ხალხის ზნეობრივი შეხედულება სახარების მოძღვრებაზე იყო დამყარებული, ხოლო სახარების ზნეობრივი იდეალი იმაში მდგომარეობდა, რომ ადამიანი უნდა ყოფილიყო სპეტაკი, სათნო, უძლურისა და გლახაკის შემწე და მშრომელი. ქართველი ბერი, როგორც უძველესი მიწათმოქმედი ერის შვილი, განსაკუთრებულ დამოკიდებულებას ამჟღავნებდა შრომისადმი, მისთვის ასკეტური ცხოვრების უმკაცრესი პირობები და იდეალები რამდენადმე უცხო იყო და უფრო მისაღებად თვლიდა ღვთისმსახურების ისეთ გზას დადგომოდა, რაც მისთვის ბუნებრივი იყო და არც ქრისტიანული მორალისთვის იყო უცხო. როგორც ცნობილია, ქართული ბერმონაზვნური სამონასტრო ცხოვრებისათვის ადამიანური ყოფიერების სრული იგნორირება არაა დამახასიათებელი მოვლენა, რაც ერთი წუთითაც არ ნიშნავს იმას, რომ ბერმონაზვნურ ცხოვრებაში ისეთი რანგის საერო ელემენტები იჭრებოდა, რომლებიც ოდნავ მაინც ამცირებდნენ სამონასტრო ყოფას ან მის იდეალებს (ე. ნადირაძე, თ. ნადირაძე 2001 : 16)’’. ცოტა უფრო ქვემოთ ე. ნადირაძე აღნიშნავს, რომ ,,ბუნებრივია კოლექტიური ტიპის ისეთ საზოგადოებაში, როგორსაც ბერმონაზვნობა აყალიბებს, თითქოს არ რჩება ადგილი … ეროვნულ-ინდივიდუალური ხასიათებისა და მოვლენების წარმოსაჩენად. მაგრამ მიუხედავად ამისა, მიუხედავად ქრისტიანობის ზეეროვნულობისა, მისი წიაღი სავსეა ეროვნული სულისკვეთებით და ამის გამოხატულებას ჩვენ ვხვდებით არა მხოლოდ სოციალური ურთიერთობის სფეროში, არამედ მის კულტურაში; ფერწერაში, არქიტექტურაში, ესაა ფასეულობანი, რომელნიც უეჭველად არის ნასაზრდოები ტრადიციული ეროვნული კულტურითაც, ყოველდღიურ ცხოვრებაში არსებული რეალობებით და ეს ყველაფერი ხელს კი არ უშლის, არამედ უფრო აახლოებს ადამიანს თავის მიზანთან, უფრო ეხმარება ღმერთის შეცნობაში და უიოლებს მასთან მისასვლელ გზებს (იქვე : 32)’’. ჩვენი მხრიდან ვიტყოდით, რომ ქართული ბერმონაზვნური ტრადიცია მართლაც ხასიათდებოდა რიგი ორიგინალური ნიშნებით არა მარტო ყოფაში, არამედ სულიერ კულტურასა და სულიერ განვითარებაშიც, რაც აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ქართული ბერ-მონაზვნობის ისტორიის კვლევისას.

ქართული ბერმონაზვნობის დასაწყისი ძირეულად უკავშირდება საქართველოს ეკლესიის ისტორიის სხვა საკითხებსა და პრობლემებს. ქართულმა ბერ-მონაზვნობამ უზარმაზარი როლი ითამაშა საქართველოსა და მრავალი დიდი ქრისტიანული ქვეყნის ისტორიაში, შესაბამისად აუცილებელია მისი ისტორიის ყოველმხრივი და დაწვრილებითი შესწავლა არა მხოლოდ საქართველოს, არამედ კავკასიის, ახლო აღმოსავლეთის, ბიზანტიური და დასავლეთევროპული სამყაროს ზოგადი სურათის გათვალისწინებით, რაც შემდგომ კვლევასა და ხანგრძლივ სამუშაოს მოითხოვს.

გამოყენებული ლიტერატურა

1.  გოილაძე ვ. ქართული ეკლესიის სათავეებთან, თბ. 1991

2. მამულაშვილი მ. სამონასტრო მოძრაობის ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საკითხისათვის, კულტურის თეორიისა და ისტორიის საკითხები, VIII, თბ. 2000

3.  მამულია გ. ქართლის ეკლესია V-VI სს. თბ. 1992

4. კეკელიძე კ. საკითხი სირიელ მოღვაწეთა ქართლშე შემოსვლის შესახებ, თბილისის უნივერსიტეტის მოამბე, VI, თბ. 1926

5..  მენაბდე ლ. ძველი ქართული მწერლობის კერები, I, თბ. 1961

6. მოქცევაი ქართლისაი, ძველი ქართული ჰაგიოგრაფიული ლიტერატურეს ძეგლები, ილ. აბულაძის რედ. I, თბ. 1963

7.  ნადირაძე ე. ნადირაძე თ. უდაბნო საღვთოდ შემოკრებულთა, თბ. 2001

8.  უეარი კ. მართლმადიდებლობის გზა, თბ. 2008

9.  საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, I,  თბ. 1973

10. ფერაძე გრ. ბერმონაზვნობის დასაწყისი საქართველოში, თბ. 2006

11. ქართლის ცხოვრება (,,ძველი ქართლის ცხოვრება), გამოსაცემად მოამზადეს, შენიშვნები და წინასიტყვაობა დაურთეს აკადემიკოსებმა ილია ანტელავამ და ნოდარ შოშიტაშვილმა, თბ. 1996

12. ცერაძე თ. სამონასტრო ცხოვრება და განსწავლა ქრისტიანულ ასკეზაში, მრავალთავი, XIX, ფილოლოგიურ-ისტორიული ძიებანი, თბ. 2001

13. წამება წმიდისა მოწამისა შუშანიკ დედოფლისა, საქართველოს სამოთხე, მიხეილ (გობრონ) საბინინის რედ. თბ. 1882

14.  ჯავახიშვილი ივ. თხზულებანი თორმეტ ტომად, I, თბ. 1979

15.  ჯიქია ა. რელიგიის ისტორიის საკითხები, I, თბ. 2010

16. Лебедев А. А.  Церковно-Исторические Повествования, СПБ. 2008

17.  Минин П. Мистицизм и его Природа, Киев. 2003

18.  Памятники Древнехриатианской Литературы, М. 2005

19.  Шафф Ф. История Христианской Церквьи, III, СПБ. 2007

20. King U. Christian Mystics, their lives and legacies thought ages, London. 2004

21. McGuckin J. Monasticism and Monasteries, The Oxford Handbook of Byzantine studies, Oxford university Press, 2008

22. Harmless W. Desert Christians, An Introduction of the literature of Early Monastici


                                 
 შოთა მათითაშვილი

Posted in მართლმადიდებლური ეკლესიის ისტორია | Tagged | Leave a comment